حزب میهن پرستان

حزب ميهن پرستان، فضاي باز سياسي، ملي، آرمان

نویسنده : سيد ابوالحسن توفيقيان

زمینه‌های شکل‌گیری:

افول و انحلال احزاب سیاسی ایران در دوران رضاخان تناسب معکوسی با افزایش قدرت ایشان داشت. بدین گونه که افزایش قدرت وی منجر به پایان فعالیت‌های حزبی و سیاسی در ایران می‌شد و برعکس افول قدرت دیکتاتوری ایشان موجبات نضج، شکل‌گیری و تاسیس احزاب سیاسی در ایران را فراهم می‌کرد. بر همین اساس فضای باز سیاسی دهه 1320 ش. به عنوان یکی از مهمترین پیامدهای خروج رضاخان از صحنه‌ سیاسی کشور، دستاوردهایی نظیر تشکیل احزاب سیاسی و انتشار مطبوعات آزاد و آزادی زندانیان سیاسی را به دنبال داشت.[1] یکی از نخستین احزابی که در این فضا شکل گرفت و در عرصه سیاسی اجتماعی شروع به فعالیت کرد و صفحاتی از تاریخ را به خود اختصاص داد، حزب میهن‌پرستان بود که در 16 دی 1320 تأسیس شد.[2]

اعضاء و بنیانگذاران این حزب را افرادی نظیر علی جلالی خبرنگار روزنامه اطلاعات، کاظم عمادی نویسنده و مترجم، مجید یکتایی نویسنده، شجاع‌الدین شفا و محمد پورسرتیب تشکیل می‌دادند.[3]

محسن یکتایی عنوان دبیر اول حزب را داشت و علی جلالی صاحب امتیاز نشریه میهن‌پرستان بود.[4] این نشریه به عنوان ارگان رسمی حزب منتشر می‌شد.[5]

میهن پرستان و توده:

این حزب با توجه به سیاست‌های اعلامی خود از هر گونه وابستگی به خارج بیزاری می‌جستند و بر این اساس به مقابله با احزابی می‌پرداختند که به هر نحوی از انحاء به خارج وابستگی داشتند. نمونه بارز این گونه احزاب و گروههای سیاسی حزب توده بود. سنجابی در این باره می‌نویسد: «حزب توده با ما و ما با آنها در افتادیم. آنها شعار می‌دادند علیه استعمار و ارتجاع مبارزه کنید و ما شعار می‌دادیم که علیه هر گونه استعمار مبارزه کنید، علیه استمعار سرخ و سیاه و آنها از این کلمات ما بسیار آزرده می‌شدند و می‌گفتند اگر شما آزادی خواه و ملی هستید چرا با ما درمی‌افتید.»[6]

حزب میهن‌پرستان در شهرستان‌ها و نقاط مختلفی از ایران نظیر ملایر، سمنان، دامغان، زنجان و اصفهان بویژه استان لرستان هواداران و اعضای دائمی داشت که درباره علل نفوذ این حزب در لرستان سنجابی می‌نویسد: «این حزب در خانواده‌های لرستانی هم نفوذ داشت چون پورسرتیپ از ایل سگوند لرستان بود.»[7]

آرمان‌های حزب:

براساس مرامنامه حزب، تشکیل حزب، پاسخی به دیو مهیب فقر و بدبختی و زجه و ناله ستمدیدگان است که سالیان دراز یارای دم زدن نداشتند.[8]

لذا ایده‌هایی نظیر استوار ساختن بنیاد و وحدت ملی، فداکاری در راه آزادی، پشتیبانی از حکومت ملی، ترویج اصول حقیقی دیانت، افزایش نفوس و تحکیم اساس خانواده، استواری بنیاد امنیت و اساس دادگستری، بنیاد اخلاق و تقوی در جامعه، ترویج پیشرفت و فرهنگ عمومی، ترویج بهداشت، افزایش ثروت ملی و تقویت بنیه اقتصادی و کوشش در کلیه کارهای نوعی و ملی که به خیر و صلاح جامعه باشد را به عنوان محورهای اساسی و آرمانهای ملی سرلوحه برنامه‌های عملی خود قرار دادند.[9]

فرجام حزب:

حزب میهن پرستان سرانجام در 30 خرداد 1322 جهت مقابله مؤثرتری با هر گونه وابستگی به خارج و ضدیت با احزابی که به خارج وابسته بودند نظیر حزب توده، با احزاب استقلال و پیکار ائتلاف کرده و با بنیان نهادن یک حزب نوپایی به نام حزب میهن، به کار خود پایان دادند.[10]