علم نافع

از مواعظ اخلاقی آیت الله عبدالکریم حق شناس(ره)

آن علمی را باید طلب کرد که منظور نظر خاندان عصمت بوده و مورد دستور و خطاب پروردگار است. نبی اکرم(ص) عرض می‌کردند: «اللهم انی اعوذ بک من علم لاینفع»، معلوم می‌شود یک علم «لاینفع» داریم و یک علم که نفع می‌بخشد. اوحی الله الی داود: «تعلم العلم النافع. قال: ما العلم النافع؟ قال ان تعرف جلالی و عظمتی و کبریائی و کمال قدرتی علی کل شیء فهذا الذی یقربک الی»؛ خدا به داوود وحی کرد علم نافع را بیاموز. عرض کرد علم نافع چیست؟ فرمود اینکه جلال و عظمت و کبریا و قدرت من بر همه چیز را بشناسی پس این است که تو را به من نزدیک می‌کند». این عبارت چقدر قشنگ است: «الزم العلم لک ما دلک علی صلاح قلبک» لازمترین علوم علمی است که تو را به اصلاح قلبت راهنمایی می‌کند. تو مسئولی که قلبت را اصلاح کنی؛ چرا نرفتی واجباتت را یاد بگیری؟ واجبات کلاس اول است. چرا نرفتی از کلاس اول شروع کنی؟ باید پایه گذاری بکنی، کلاس اول ترک محرمات و فعل واجبات است، بعداً کلاس دوم ترک مشتبهات خواهد بود و کلاس سوم ترک ما سوی الله؛ از تو سئوال می‌شود این کارها را چرا نکردی؟ در بعضی از روایات هم دارد که «طلب العلم فریضه علی کل مسلمٍ و مسلمه و هو علم الانفس»یعنی علمی که با آن نفس خودت را در صدد استکمالش بر بیایی؛ «یا ایها الذین آمنوا علیکم انفسکم»(مائده/105) یعنی: نفس را رها نکن! باید نفس متخلق بشود به آداب انسانیت. مبادا علمی که بر شما واجب نیست، از این علم واجب شما را باز دارد! امروزه برعکس است؛ من اول باید فیزیک یا شیمی را مطالعه کنم، اگر رسیدم، آخر سَر توضیح المسائل را می‌خوانم! مرحوم فیض(ره) که «العلم فریضه» را معنا می‌کند می‌گوید: «ای علم التقوی و الیقین» یعنی آن علمی باعث نجات شما خواهد شد که شما را به سر حد یقین برساند. کسی رفت پیش یکی از اکابر، عرض کرد: من می‌خواهم سیر تکاملی بکنم، گفت باید ترک امیال نفسانی بکنی و ترک دنیا بکنی و از اینجا تا پروردگار دو قدم است، بعد وقتی دیگر رفت پیش بزرگ دیگر فرمود خیر، یک قدم است. به یک قدم بگو الله پروردگار من است بعد استقامت کن؛ همین یک قدم کافی است. فرمود: «دع نفسک و تعال» بیا پیش من. باز فرمود: «طهروا انفسکم من دنس الشهوات تُدرِکوا رفیع الدرجات»، جانهای خودتان از آلودگی شهوات پاک کنید درجات بلند را در خواهید یافت. اینها همه تایید می‌کند که وقتی نفس من مهذب شد آن وقت به پروردگار معرفت پیدا می‌کنم. آن عبارت اول جامع السعادات را فراموش نکنید که «الاخلاق المذمومه هی الحجب المانعه عن المعارف الالهیه » علت اینکه من توفیق آن علم را پیدا نمی‌کنم این است که حجاب در من است. باید رفع این حجابها بشود! حق ظاهر نمی‌شود با آن حجابها!