لجاجت؛ عامل هلاكت انسان

لجاجت باعث تباهی و تیرگی عقل می‌شود و نه تنها ضرر و زیان بر شخص وارد می‌كند، بلكه دشمنان او را فروزان‌ترمی‌كند، البته لجاجت و پافشاری در دستیابی به خواسته‌های خوب و خدایی به هنگام راز و نیاز با پروردگار مهربان نه تنها نكوهش نشده، بلكه صفتی ستودنی است. یكی از جلوه‌های منفی و ناشایست افراط در كسب مقام و موقعیت اجتماعی لجاجت است كه به صورت اصرار بر حقانیت خود و پافشاری بر بطلان گفتار و رفتار دیگران خود را نشان می‌دهد كه دارای دو چهره باطنی است: حق بودن ما و باطل بودن طرف مقابل. در واقع و حقیقت مأجرا باطل بودن ما و حق بودن طرف مقابل در حقیقت و واقعیت موضوع. آغاز ورود ما به جامعه، شروعی شیرین برای اثبات شخصیت خود و در پی آن باعث شهرت و گاه محبت و محبوبیت در بین بستگان و همسایگان و حتی همكاران و همشهریان می‌شود، به گونه ای كه حاضریم برای این موقعیت ممتاز یعنی ارائه شخصیتی مستقل و پایدار، فرصت‌های بسیار و ثروت‌های فراوان صرف كنیم تا در هر كوی و برزن، ناحیه و محله و یا شهر و دیار ما را به بزرگی و عظمت بنگرند و با احترام خاصی از ما یاد كنند. این ویژگی ذاتی و همگانی كه از آن به حب بقا یا عشق به جاودانگی در زندگی نام می‌برند گاه با اعتدال همراه است و در بسیاری از مواقع با افراط عجین می‌شود و راه انسان را به بیراهه‌ها و حتی پرتگاه‌ها می‌رساند. اعتدال آن با حفظ اصول و بنیان‌های تعریف شده در ارتباط‌های فردی و اجتماعی است كه از آن میان حرمت نفس عزت نفس و اعتماد به نفس است تا در پرتو هریك خردمندانه اعتباری ماندگار نصیب و در پایان حیات خشنودی و خرسندی فراهم می‌شود و افراط آن یافتن موقعیت خانوادگی و اجتماعی با از دست دادن عزت نفس حرمت نفس و اعتماد به نفس است، همانند كسانی كه برای به ‌دست آوردن دلها به انواع ذلت‌های شخصیتی همانند چاپلوسی و تملق تن می‌دهند تا لبخند اطرافیان را به سوی خود جلب كنند و آنان را راضی نگه دارند، غافل از آنكه واژه‌ها بار خاص و بوی ویژه ای به همراه دارد و بسیاری از مخاطبان ما از درون پی به دروغ بودن كلمات و عبارات و رنگ و نیرنگ چاپلوسان می‌برند و با چشمان خود قضاوت دل و اندیشه خود را بازگو می‌كنند. در نگاه شخصیت‌های قدسی تعریف و تمجید بستگان و اطرافیان هرگز به طور مستقل به دور از تأثیرگذاری خداوند در دلها و دیده‌ها فراهم نمی‌شود، زیرا پروردگار مهربان مقلب القلوب است و چون قلب‌ها به دست اوست، از مسیر خداجویی و خداخواهی در تمام عرصه‌های زندگی یعنی انجام تكالیف و عمل به وظیفه به این مهم می‌توان دست یافت و چونان قطره ای به اقیانوس جاودان رسید و ابدی شد.حضرت پیامبر (ص) می‌فرماید: اگر دوست داری خدا تو را دوست داشته باشد خوف از او داشته باش و در زندگی خویش پرهیزکاری را شیوه همیشه خود كن و اگر می‌خواهی نزد مردم محبوب و مقبول باشی نخست به آنان نیكی و خدمت كن، دوم هیچ امید و طمعی به دارایی‌های آنان نداشته باش تا همیشه عزیز و سربلند باشی (بحارالانوار،ج ۸۲ ،ص ۱۶۴). در نگاهی دیگرلجاجت نمادی از كوتاهی بینش و بصیرت، ریز شدن در اموركم اهمیت یا بی اهمیت، دل سپردن به تعرف و تمجید دیگران، فكر مشغولی نسبت به جلوه‌های زودگذر زندگی و نداشتن سعه صدر یا دریادلی به هنگام رویا رویی با دیگران است. آنان كه همانند نیلوفر همیشه با تلاش و كوشش بسیار،خود را به اوج می‌رسانند و از بلندای حوادث به صحنه‌های حیات و هستی می‌نگرند، هرگز سنگریزه‌ها را درشت نمی‌بینند و همیشه با آرامش از فراز گفت‌وگوها و تنش‌های مختلف عبور می‌كنند و از درگیری‌های زیان آور،خود را دور می‌كنند. بذرهای كینه و دشمنی را در دل و دیده‌های اطرافیان نمی‌افشانند و بی‌آنكه زشتی حركات مختلف در تنش‌های اجتناب‌ناپذیر سراغ آنان بیاید با صلابت و سعادت شخصیت از كنار تیرگی‌های اخلاقی و اجتماعی راه خود را طی می‌كنند و سربلند به مقصد می‌رسند.پیامبر بزرگوار اسلام (ص) می‌فرماید: هركس در حالی كه حق به جانب اوست از لجاجت صرف نظر كند،خانه ای درقسمت بالای بهشت برای او بنا می‌شود و هر كس در حالی كه بر باطل است از لجاجت چشم بپوشد خانه ای در وسط بهشت برای او بنا می‌شود. (مستدرك الوسائل،ج ۹ ،ص ۷۶ ) هیچ بنده ای به طور كامل حقیقت ایمان را نمی‌یابد مگر آنكه دست از مجادله و لجاجت بردارد گرچه بر حق باشد.(بحارالانوار،ج ۲ ،ص ۱۴۸).در نتیجه لجاجت باعث تباهی و تیرگی عقل می‌شود نه تنها ضرر و زیان برمن وارد می‌كند بلكه دشمنان ما را فروزانترمی‌كند. گفتنی است لجاجت و پافشاری در دستیابی به خواسته‌های خوب و خدایی به هنگام راز ونیاز با پروردگار مهربان نه تنها نكوهش نشده، بلكه صفتی ستودنی است كه ازسوی پیشوایان ما ستایش بسیاری شده است كه فرموده اند: خداوند درخواست كننده لجوج را دوست دارد (بحار‌الانوار ج ۹۳ ،ص ۳۰۰ ) كسی كه دست كم حاجت خود را سه بار تكرار كند و به دنبال اجابت آن باشد (ترجمه المراقبات،ج۱ص ۲۴۲ ).