حضرت فاطمه(س)؛ حجت ائمه(ع) و مردم

نويسنده: آيت الله صافی گلپايگانی

در مقام بيان عظمت حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها و بركات وجودي آن بزرگواران چه می‌توان گفت و از كجا بايد شروع كرد؟

فاطمه (س) از اهل بيتي است كه خداوند متعال، عالم را به واسطه وجود ايشان خلق فرموده است، آنجا كه رسول خدا صلوات الله عليه وآله فرمود: «لَوْ لَا نَحْنُ مَا خَلَقَ‌ اللهُ‌ آدَمَ‌ وَ لَا حَوَّاءَ وَ لَا الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ وَ لَا السَّمَاءَ وَ لَا الْاَرْض»(1) و يا حضرت اميرالمومنين عليه السلام در آن مرقومه اي كه به معاويه مرقوم نمودند مي فرمايد: «فَإِنَّا صَنَائِعُ رَبِّنَا وَ النَّاسُ‌ بَعْدُ صَنَائِعُ لَنَا»(2) اين عبارت، از نظر معنا خيلي مهم است. بعضي مي خواهند بگويند كه معناي اين روايت اين است كه مردم تربيت شده يا پرورش يافته مكتب ما هستند، ولي هيچ مانعي ندارد كه به اين معنا باشد كه هدف غايي از خلقت، وجود محمد و آل محمد(ع) است و يا آن حديث قدسي كه خداوند مي فرمايد: «خَلَقْتُكَ لِاجْلِي»(3) و در حديثي ديگر مي فرمايد: «لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ‌ الْاَفْلَاكَ‌»(4). اصلاً انسان نمي تواند بفهمد كه خداوند متعال كه مي فرمايد: تو را براي خودم خلق كردم و همه افلاك را براي تو خلق كردم چه معنايي دارد؟

آنچه از همه اين سخنان معلوم مي شود اين است كه ارتباط آنها با خداوند متعال بسيار بالاست، چرا كه خداوند متعال، بالا و والاست، البته خود پيغمبراكرم(ص) اظهار عجز مي كند و اظهار مي دارد: «مَا عَرَفْنَاكَ‌ حَقَ‌ مَعْرِفَتِكَ»(5)

بايد دانست كه ما هر چه داريم از اهل بيت(ع) داريم. غير از آنها هر كس هر چه مي گويد، وقتي انسان آنها را ملاحظه مي كند مي بيند به جايي متصل نيست و نمي شود به آن اعتماد كرد.

همه چيز در مكتب اهل بيت(ع) است كه پيامبر فرمود: «إنّي تاركٌ فيكُمُ الثّقلين كتاب الله وَ عِتْرَتي» يعني همه چيز را از اهل بيت بگيريد و از غير اينها نگيريد.

حضرت رسول(ص) فرمود: نه از اينها جلو بيفتيد و نه عقب، كه اگر جلو برويد گمراه می‌شويد و اگر عقب بيفتيد هلاك مي گرديد و نيز مي فرمايد: «لاتُعَلِّمُوهُم» چيزي يادشان ندهيد، «فإنَّهُم اعْلَمُ مِنْكُم» از تمام مردم، اينها عالم تر هستند.

جايگاه والای حضرت زهرا در ميان ائمه (ع)

حال در ميان اهل بيت عليهم السلام، حضرت زهرا(س) يك محوريت خاصي دارند؛ ملاحظه كنيد وقتي اهل بيت عليهم السلام معرّفي مي شوند ايشان در صدر هستند:«هُمْ ‌فَاطِمَةُ وَ ابُوهَا وَ بَعْلُهَا وَ بَنُوهَا»(6)

آن حضرت در بين اهل بيت(ع)، مقام و عظمت خاصي دارند كه همه ائمه به وجود ايشان افتخار مي كنند. در واقع، آن وجود مقدس براي همه اهل بيت(ع) حجت است، يعني برای حقانيت خودشان و براي بطلان غاصبين و ستمگران به وجود آن بزرگوار احتجاج مي كنند. همه اهل بيت حجتند، ولي حضرت فاطمه زهرا(س) از اين جهات، حجيتش از همه بيشتر است.

فاطمه زهرا(س) سيده نساء العالمين، بضعهًْ الرسول و قرينهًْ وليّ الله، بانويي كه در مباهله به حكم قرآن مجيد، اختصاصِ شركت داشت و از اهل بيت(ع) هم، يگانه بانويي بود كه به مقام عصمت و طهارت چون پدر و همسر و فرزندانش آراسته بود و در آن اجتماع كه حتي امّ سلمه هم اجازه حضور نيافت و از پيامبر اكرم جواب «إنّكِ علي الخير» شنيد، فقط يگانه بانويي كه حضور داشت آن حضرت بود.

او در غير مقام نبوت، در اخلاق و علم و كمالات نسبت به پدر نسخه اي مطابق اصل بود و مثل ساير ائمه عليهم السلام سيره و رفتار و گفتارش، دين و شرع و دليل احكام الهي است.

او امامت به معناي علم و هدايت را حائز بود و به عنوان يك بانوي اول اسلام در عفاف و عصمت و كرامت و ستر، وجودش الگو و اسوه است. اشتغال به كارهاي بيرون از منزل و همكاري با مردان نامحرم، دون شان هر زن ذي شان و ملتزم به ستر و عفاف است تا چه رسد به بانويي كه شانش «إنّ اللهَ تَعَالي يَغْضِبُ لِغَضَبِ فَاطِمة وَ يَرْضي لِرِضَاهَا» باشد. اصلاً حضور در جاهايي كه مختص به مردان است براي بانويي مانند او تنازل از مقام اجل و امنع و اقدس اوست.

معجزه بزرگ حضرت زهرا(س)

يكي از معجزات حضرت زهرا(س)، خطبه بالبديهه آن حضرت بود. آن بزرگوار در آن جوّ اختناق و كودتاي بزرگي كه شده بود، با آن مصيبت جانكاه و عظماي ارتحال حضرت رسول(ص) و بعد مصايب ديگر، اين خطبه را كه در اوج فصاحت و بلاغت است انشاء كرد كه اميرالمؤمنين(ع) هر چند امام البلغاء و امير الفصحاء است و مي فرمود: «إِنَّا لَاُمَرَاءُ الْكَلَامِ‌ وَ فِينَا تَنَشَّبَتْ عُرُوقُهُ وَ عَلَيْنَا تَهَدَّلَتْ غُصُونُه‌»(7) ما (عترت پيامبر«ص») اميران سخن هستيم و ريشه هاي كلام در ميان ما محكم شده و شاخه هاي آن بر سر ما سايه گسترده است،. ولي جوّ اجازه نمي داد كه چنان سخنراني جامع و گويا و كوبنده و ماندگاري ايراد نمايد.

عظمت حضرت صديقه طاهره (س) باعث شد كه در آن اجتماع تاريخي و محاكمه بزرگ نتوانستند مانع خطبه خواندن ايشان شوند، و چنان بود كه شخص حضرت رسول اكرم(ص) حضور يافته اند و بسياري از مردم حاضر وقتي آن حقايق بيان مي شد گريه مي كردند.

به هر حال، اين خطبه متضمن مطالب بسيار بالا است و از معجزات اهل بيت (ع) است و لذا در مثل كتاب بلاغات النساء كه در قرن دوم هجري نوشته شده است اين خطبه را نقل مي كند.

البته فضايل آن حضرت بسيار زياد است؛ همين حديث مشهور نبوي كه «إِنَّ اللهَ تَعَالَي يَغْضَبُ‌ لِغَضَبِ‌ فَاطِمَةَ وَ يَرْضَي لِرِضَاهَا»(8) در عين اختصار، معناي والا و مهمي دارد. حقائق و مطالب مهم ولايي تا حضرت مهدي(ع) از اين روايت استفاده مي شود، يا اين حديث كه پيغمبر اكرم(ص) هنگامي كه مي خواهند حضرت فاطمه را دلداري و تسكين خاطر بدهند می‌فرمايند: «ابشري يا فَاطِمة إنّ المَهْدِيّ منك»(9) اي فاطمه! بشارت بر تو باد كه مهدي از توست؛ اين بسيار مهم است كه پيامبر اكرم(ص) شخص اول عالم امكان، براي آرامش روان و آماده ساختن دختر عزيز و يگانه خود براي تحمل مصايب و مسائلي كه پيش مي آيد اين گونه دلداري مي دهند كه مهدي از توست، يعني همه از تو و براي توست و سير جهان به سوي تو و پيروزي حق بر باطل و نور بر ظلمت براي تو است. به هر حال سخن در عظمت حضرت زهرا(س) بسيار زياد است.

لزوم گرامیداشت ايّام فاطميه

گراميداشت فاطميه و مواضع فاطمه، سيره فاطمه، زهد فاطمه، عبادت فاطمه، علم و حكمت فاطمه بايد هميشه جزء برنامه ها باشد و در سخنراني ها، تأليفات و در هر فرصت مناسب بايد آن را بازگو كرد.

بايد مصايبي كه بر آن حضرت وارد شده است و آنقدر فاش و آشكار است كه حتي در مثل كتاب النهايهًْ ابن اثير - با اينکه سنّي است و كتابش لغت است- به مناسبت از اشاره به اين مصائب پس از رحلت رسول الله(ص) نتوانسته خودداري كند و آنها را براي همه بازگو مي كند.

ابن اثير در النهايهًْ، براي لغت (هنبث) اين دو شعر را از حضرت زهرا(س) استشهاد می‌آورد كه اجمالي از آن مصايب و هتك حرمت ها به آن بانوي يگانه اسلام است كه هر كس و هر شخص آگاهي، همه چيز را از آن مي فهمد و شدّت ناراحتي زهرا(س) و رنج و غم او و اعتراض او را به آنچه واقع شد نشان مي دهد. آنجا كه خطاب به پدر بزرگوارش مي فرمايد:

قَدْ كانَ بَعْدَك انباء وَ هَنْبَثة لَو كُنتَ شاهدَها لم يكثر الخُطَب

إنّا فَقَدْناك فَقْد الارضِ وابلَها فَاختل قومُك فاشْهدهم وَ لاتَغب

پس از تو خبرها و گرفتاري هاي زيادي بود كه اگر تو بودي اين همه گرفتاري رخ نمي داد. ما تو را از دست داديم مانند زميني كه از باران بي نصيب مي گردد، امت تو دگرگون شدند بر آنان شاهد باش.

بايد تاريخ را براي مردم بيان نمود، كلمات حضرت زهرا(س)مخصوصاً آن خطبه عظيمه و بليغه را كه از معجزات ايشان است به گوش جهانيان رساند.

بايد در اين فاطميه ها، شخصيت ملكوتي آن حضرت تجليل و تعظيم شود و همه مردم در اين ايام، ارادت و مودت خود را به يگانه بانوي اسلام دخت گرامي پيامبر رحمت حضرت فاطمه زهرا(س) اثبات نمايند. امروز ما به تاسي به آن حضرت احتياج داريم.

جامعه ما به پيروي از روش همسرداري و تربيت فرزند - كه آن حضرت بهترين طريقه و روش را داشتند- احتياج دارد.

امروز كلمات آن حضرت بايد سرمشق زندگي همه بانوان و بلكه مردان باشد. آن حضرت، مقام واقعي و كرامت حقيقي زن را به دنيا ابلاغ نمود و فرمود: بهترين زن آن است كه نه او مرد نامحرمي را ببيند و نه مرد نامحرمي او را ببيند. اين است كه حضرت زهرا(س) را تا امروز و تا قيامت، در دل هاي مردم آگاه و خداپرست و حق جو زنده نگه داشته است.

فاطميه يك تاريخ است، فاطميه يعني فرياد بر سر ظالمان، فاطميه يعني جهاد براي پيروزي حق بر باطل، و بالاخره فاطميه يعني روز حكومت جهاني و الهي حضرت مهدي(عج).

آري! فاطميه عاشوراست، فاطميه شب قدر است، فاطميه غدير و نيمه شعبان است و فاطميه يعني روز پيروزي نور بر ظلمت.

در پرتو بيان فضائل آن حضرت، همه ابعاد دين و ولايت ائمه طاهرين و دعوت اسلام و قرآن و مكتب اهل بيت(ع) و در كل، رسالت رسول اكرم(ص) را بايد تبليغ نمود.

روزنامه كيهان، شماره 21300 به تاريخ 18/12/94، صفحه 8 (معارف)