عوامل حبط عمل و تكفير سيئات

پرسش:

چه علل و عواملي سبب مي شود اعمال نيک انسان باطل و اعمال زشت او از بين برود؟

پاسخ:

مفهوم حبط و کلمه حبط به معناي باطل شدن عمل، و از تأثير افتادن آن است، در صحاح اللغة آمده است: « حبط عمله حبطا بطل ثوابه» عملش حبط شد؛ يعني ثواب آن از بين رفت، (الجوهري، اسماعيل بن حماد، الصحاح، ج 3، ص 1118) هم چنين در المصباح المنير آمده « حبط العمل حبطا... فسد و هدر» (الفيومي، احمد بن محمد، المصباح المنير، ص 118)؛ عملش حبط شد؛ يعني عمل فاسد و تباه شد.

احباط و تکفير در قرآن و روايات از گناهاني که موجب از بين رفتن اعمال نيک و پسنديده مي شود، تعبير به حبط اعمال و بطلان آن شده است، از اين رو، به بيان موارد و مصاديق آن در قرآن و روايات و در ادامه به بيان اهميت حفظ اعمال نيک، مي پردازيم.

در قرآن و روايات برخي از اعمال ناپسند سبب حبط و از بين رفتن اعمال پسنديده و خوب معرفي شده اند که به ترتيب در قرآن و روايات آن را بررسي مي کنيم.

الف. حبط در قرآن:

واژه حبط و مشتقّات آن شانزده مورد در قرآن آمده است که در آنها اعمالي را که سبب تباهي و از بين رفتن عمل خوب مي شود، ذکر شده است و ما به چند مورد آن اشاره می‌کنيم:

1- ارتداد پس از ايمان:

يعني شخصي که مؤمن بوده، از عقايد خود دست بکشد و آنها را انکار کند. قرآن فرمود: «هر کسي راه ارتداد را پس از ايمان در پيش گيرد و در همان حال بميرد، اعمال او در دنيا و آخرت باطل مي شود و آنان براي هميشه در آتش خواهند بود». (بقره 217)

2- کفر و شرک

الف. «مَنْ يَکْفُرْ بِالْإيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ» ؛ (مائده/ 5) «هر کس به ايمان (دين اسلام) کافر شود عمل او تباه شده و در آخرت از زيان کاران خواهد بود».

ب. «ما کانَ لِلْمُشْرِکينَ اَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ شاهِدينَ عَلي‌ اَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ اُولئِکَ حَبِطَتْ اَعْمالُهُمْ وَ فِي النَّارِ هُمْ خالِدُون‌»؛ (توبة 17) « مشرکان را شايسته نيست که مسجدهاي خدا را آباد کنند در حالي که بر کفر خودشان شاهد هستند، آن گروه اعمالشان تباه شده و آنها در آتش ماندگارند» .

در اين دو آيه به صراحت شرک و کفر را موجب تباه شدن اعمال مشرکين و کفار مي داند.

3- نفاق

« وَ يَقُولُ الَّذينَ آمَنُوا اَ هوُلاءِ الَّذينَ اَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ اَيْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَکُمْ حَبِطَتْ اَعْمالُهُمْ فَاَصْبَحُوا خاسِرين‌» ؛ (مائدة 53) آنها که ايمان آورده‌اند مي‌گويند: « آيا اين (منافقان) همان ها هستند که با نهايت تأکيد سوگند ياد کردند که با شما هستند؟!(چرا کارشان به اين جا رسيد؟!) (آري،) اعمالشان نابود گشت، و زيان کار شدند».

4- تکذيب آيات خداوند و روز قيامت

« وَ الَّذينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةً حَبِطَتْ اَعْمالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ ما کانُوا يَعْمَلُون‌»؛ (اعراف 147) و کساني که آيات، و ديدار رستاخيز را تکذيب (و انکار) کنند، اعمالشان نابود مي گردد، آيا جز آنچه را عمل مي‌کردند پاداش داده مي‌شوند؟!» .

5- بی احترامی نسبت به پيامبر(ص)

از جمله عوامل احباط بي احترامي نسبت به شأن و مقام پيامبر است که از مظاهر آن با صداي بلند در مقابل حضرت سخن گفتن است، يعني در برابر پيامبر ادب را رعايت ننموده و چون سايرين با ايشان برخورد کنند. قرآن فرمود: «اي افراد با ايمان! صداهاي خود را فراتر از صداي پيامبر نبريد و براي او داد و فرياد نکنيد، آن گونه که برخي از شما با برخي ديگر سخن مي گويد و فرياد مي زند؛ مبادا اعمال شما باطل شود و خود توجه نداشته باشيد». (حجرات 2)

روزنامه كيهان، شماره 21540 به تاريخ 30/10/95، صفحه 8 (معارف)