بیماری منفی‌گری

برخی از مردم، از نظر روانشناسی اجتماعی، به بیماری منفی‌نگری به جای مثبت‌نگری دچار هستند. آنان به جای آنکه مثبت‌های هر چیزی را مد نظر قرار دهند و نیمه پر لیوان را بنگرند، به نیمه خالی آن اشاره می‌کنند. این شیوه برخورد با مسائل، ریشه در بیماری بینشی و نگرشی دارد و بیانگر شخصیت سست و ناتوانی است که خرده گیران از آن رنج می‌برند. آنان می‌کوشند تا ضعف‌ها و سستی‌های خویش را با ایرادگیری از عیب‌های دیگران و تفحص و جست و جو در خطاهای آنان، بپوشانند. قرآن انسان‌های ستمگر و متجاوز، فاسق و شخصیت‌های ضد هنجارهای اخلاقی و اجتماعی، گناهکاران و مجرمان، تکذیب کنندگان انسان‌های سالم و درستکار و صادق و منافقان دورو که کارهای خوب را زشت می‌شمارند و به سرکوفت دیگران تمایل و گرایش دارند، از جمله کسانی می‌شمارد که به عیبجویی و خرده‌گیری از دیگران تمایل دارند. در حقیقت قرآن کسانی را که دارای شخصیت‌های ناهنجار، نامتعادل و بی ثبات هستند، از جمله عیبجویان بر می‌شمارد؛ زیرا کافران و منافقان نیز همانند مجرمان، گناهکاران، بزهکاران و فاسقان از بیماری‌های چندی از جمله عدم قدرت تحلیل درست واقعیت‌ها و حقایق و مانند آن رنج می‌برند که آثار آن در رفتار و کردار آنان نیز به اشکال مختلف ظهور می‌کند.

آثار و پیامدهای عیبجویی

عیبجویی دارای آثار و پیامدهای دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی است؛ از جمله آنها می‌توان به محرومیت از هدایت الهی و نیز محرومیت از مغفرت الهی و عدم تأثیر حتی استغفار مکرر پیامبر(ص) نسبت به آنان اشاره کرد. کشاندن آدمی ‌به سوی رفتارهای زشت و بدتر که زمینه ساز ظلم و ستم به دیگری می‌شود، از دیگر پیامدهای عیبجویی است. همچنین موجب می‌شود تا آدمی ‌تنها جنبه‌های منفی را ببیند و از جنبه‌های مثبت باز ماند، از این رو در دام فسق و فجور می‌افتد؛ زیرا همه جامعه را در حالتی از فسق و فجور می‌یابد و اندک اندک میل باطنی وی نیز به سوی فسق و فجور کشیده می‌شود و خود نیز در دام آن می‌افتد. تحریم عیبجویان و پیروی نکردن از سخنان و رفتار آنها، سعی و تلاش در تغییر بینش و نگرش آنان و ترغیب به انجام کارهای خیر و نیک از جمله روش‌هایی است که می‌توان به وسیله آنها به درمان عیبجویی و عیبجویان پرداخت.

زمینه‌های عیبجویی

احساس کمبود شخصیت و عدم تعادل آن که سبب می‌شود فرد نسبت به خود احساس نامطلوبی داشته و احساس حقارت، کمبود، ناتوانی، سستی و مانند آن در وجودش زیاد شود، از جمله زمینه‌های به وجود آمدن عیبجویی است. تفکر نادرست و بینش باطل و نگرش غلط، بخل و زمینه‌های آن در اشخاص و ثروت اندوزی و دنیاگرایی که سخن چینی و تمسخر و استهزای دیگران می‌انجامد نیز از دیگر زمینه‌های عیبجویی است که قرآن به آنها اشاره کرده است.