رخصت در ازدواج چرا؟

پرسش:

رخصت در ازدواج چرا؟

پاسخ:

پاسخ: در اینکه پسر و دختر در ازدواج خود مستقل اند یا باید با اذن و توافق بزرگ ترها اقدام کنند، باید گفت: از ناحیه پسر بی تردید اجازه غیر خودش شرط نیست. ولی در طرف مقابل جای سخن است: اقسام زنان و مسئله رخصت پیش از بررسی مسئله یادآور می شویم که جنس مؤنثی که در ازدواج مد نظر می باشد، یکی از موارد زیر است: 1. ازدواج مجدد باشد. 2. صغیر و پیش از رسیدن به رشدِ کافی باشد. 3. رشید و اولین ازدواج وی باشد. زنانی که قصد ازدواج مجدد دارند در این‌باره قرآن اشاره دارد که زن مختار است و هر تصمیمی که بخواهد، می تواند بگیرد؛ از این‌رو می فرماید: «فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیکُمْ فِیما فَعَلْنَ فِی أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ» و هنگامی که به سرآمدِ (عدّه)شان رسیدند، پس هیچ گناهی بر شما نیست نسبت به آنچه بطور پسندیده در باره خودشان انجام دهند. این آیه درباره زنانی است که شوهرشان را از دست داده اند و باید چهار ماه و ده روز عده وفات نگهدارند، و پس از آن می توانند با صلاح دید خود ازدواج کنند، و نیز می فرماید: «وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ أَن ینکِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ» و هنگامی که زنان را طلاق دادید و به سرآمدِ (عدّه)شان رسیدند. پس مانعشان نشوید که با همسرانِ (سابقِ) شان، ازدواج کنند. «عضل» بر وزن عزل، به معنای منع کردن از ازدواج و سخت گیری کردن در آن است؛ یعنی کسی (از اولیاء زن) حق ندارد که او را از ازدواج با کسی باز دارد، و یا به ازدواج با کسی مجبور نمایند. دختران نابالغ و غیررشید در این مورد، در صورتی که درستی ازدواج وی پذیرفته شود، بی شک مصلحت اندیشی اولیای دختر لازم است؛ زیرا دختری که به رشد عقلانی و اجتماعی کافی نرسیده، نمی تواند مصالح و مفاسد خود را تشخیص دهد؛ از این‌رو، اجازه و موافقت پدر شرط است و اگر قرآن می فرماید: «الَّذِی بِیدِهِ عُقْدَةُ النِّکَاحِ» یا کسی که پیوند ازدواج به دست اوست. به ولایت پدر و پدر بزرگ پدری بر این نوع ازدواج اشاره دارد که بدون تردید اختصاصی به دختر نیز ندارد. البته قرآن در مورد ازدواج «ملک یمین = کنیزان» صراحت در لزوم اذن دارد: «فَانکِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ» پس آنان را با رخصت خانواده‌شان به همسری در آورید. دوشیزگان رشید در مورد دخترانی که به بلوغ عقلانی و رشد کافی رسیده اند، هرچند بکر باشند، در هیچ آیه ای دلالت قطعی بر لزوم اذن و موافقت اولیا وجود ندارد. روایات نیز بر مسئله دلالت قطعی ندارد؛ زیرا برخی روایات صراحت دارد بر اینکه کار بکر رشید به دست خود او است، و اگر در پاره ای از روایات آمده است: «لا تنکح ذوات الآباء من الابکار الا باذن آبائهن» با دخترانی که پدر و پدر بزرگ پدری دارند، بدون اذن آن ها ازدواج نکن. منظور ارشاد به این است که ازدواج با دختری بدون موافقت پدرش ممکن است شادابی بایسته و شایسته را نداشته باشد. ناگفته نماند از نظر حکمت و مصلحت که در برخی موارد نظارت و کنترل پدر و مانند او شرط اساسی است؛ زیرا مرد بنده شهوت و زن اسیر محبت است، آنچه مرد را می لرزاند، شهوت است و آنچه زن را از پای در می آورد، نغمه محبت و عشقی است که از مردی بشنود، در لغزش مرد و اسارت زن، این بزرگ ترها هستند که می توانند آن ها را به مسیر درست و مطابق مصالح رهنمون باشند؛ از این‌رو وقتی یک بار ازدواج کرد، و سردی و گرمی روزگار و شیرینی و تلخی آن را چشید و ورزیده شد، چندان نیازی به نظارت نیست.