زندگی بشر و امتحان و آزمایش الهی

زندگی انسان‌ها همواره فراز و نشیب ها، سختی‌ها و آسانی هایی داشته است. گاهی انسان‌های دیندار و مومن به وسیله سختی‌ها و مصیبت‌ها مورد امتحان و آزمایش الهی قرار می‌گیرند و گاهی انسان‌های بدکار و گناهکار توسط رنج و سختی دنیوی جزای اعمال و کردار خود را می‌بینند. در همه این امور، مصلحت و حکمت خداوند نهفته است. از این رو خداوند در سوره حدید می‌فرماید: «ما اصاب من مصیبتهٍ فی الارض و لافی انفسکم الّا فی کتابٍ من قبل ان نبراها انّ ذالک علی الله یسیرٌ...» یعنی هیچ مصیبتی در زمین و نه در وجود شما روی نمی دهد مگر آنکه همه آنها را قبل از آنکه زمین را بافرینیم در لوح محفوظ ثبت است و این امر برای خداوند آسان است، این به خاطر آن است که برای آنچه از شما فوت شده تاسف نخورید و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشید و خداوند هیچ متکبر فخر فروش را دوست ندارد.‌

آری مصائبی که در زمین رخ می‌دهد همچون زلزله و غیره و مصائبی که در نفوس واقع می‌شود مانند مرگ و میرها همه آنها از قبل مقدر شده و در لوح محفوظ ثبت است البته مصائبی که در این آیه به آن اشاره شده است تنها مصائبی است که به هیچ جه قابل اجتناب نیست و مولود اعمال انسان‌ها نمی باشد، زیرا در قرآن می‌خوانیم: و ما اصابکم من مصیبتهٍ فبما کسبت ایدیکم و یعفوا عن کثیرٍ. هر مصیتی که به شما رسد به خاطر اعمالی است که انجام داده‌اید و بسیاری را نیز عفو می‌کند.

و به همین دلیل هنگامی که حضرت امام زین العابدین(ع) را با غل و زنجیر وارد منزل یزید کردند، یزید رو به امام کرد و آیه 30 سوره شوری را خواند و خواست وانمود کند که مصائبی که بر شما وارد آمده به واسطه اعمالتان می‌باشد، اما امام فوراً کلام او را نفی کرده فرمودند: «کلّا ما نزلت هذه فینا، انّما نزلت فینا ما اصاب من..» فرمودند چنین نیست این آیه درباره ما نازل نشده و آنچه درباره ما نازل شده آیه دیگری است که می‌گوید: هر مصیبتی که رخ می‌دهد در لوح محفوظ ثبت است و حکمتی دارد.‌

اکنون ببینیم فلسفه تقدیر این مصائب در لوح محفوظ علم بی پایان خداوند و سپس بیان این حقیقت در قرآن چیست؟ آیه بعد پرده از روی این راز مهم برداشته است و می‌گوید: این به خاطر آن است که برای آنچه از دست داده‌اید غمگین نشوید و به آنچه خداوند به شما داده شاد و دلبسته نباشید، این دو جمله کوتاه در حقیقت یکی از مسائل پیچیده فلسفه آفرینش را حل می‌کند، چرا که انسان همیشه در جهان هستی با مشکلات و گرفتاری‌ها روبه رو است. از این رو قرآن می‌گوید: هدف این بوده که بزرگترین دشمن سعادت شماست و شما را از یاد خدا غافل می‌کند و از مسیر تکامل که هدف خلقت است باز می‌دارد، پس این مصائب زنگ بیدار باشی است برای غافلان و شلاقی است بر ارواح خفته و اشاره ای است به کوتاه بودن عمر این زندگی و شکننده تفاخر و غرور است، لذا افراد با ایمان هنگامی که به نعمتی از سوی خدا می‌رسند خود را امانتدار او می‌دانند، نه از رفتن آن غمگین می‌شوند و نه با داشتن آن مست و مغرور و در حقیقت خود را هم چون مسئولان بیت المال می‌دانند که یک روز اموال زیادی را دریافت و روز دیگر هزاران هزار پرداخت می‌کنند نه از دریافتش ذوق زده می‌شوند و نه از پرداختش غمگین می‌گردند.