تقوای فردی و اجتماعی

تقوای فردی و اجتماعی

قال الله تبارک و تعالی: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» آل عمران/102

در بیشتر آیات قرآن کریم به تقوای الهی اشاره شده و بندگان خدا بر حفظ تقوا  و کسب آن در حد توان امر شده‌اند[1] تا حدی که از مؤمنان کسب بالاترین درجه‌ی تقوا خواسته شده است.[2] همچنین در برخی موارد به تقوای فردی و اجتماعی پرداخته شده به‌طوری‌که این نوع تقوا از صفات برجسته‌ی انبیاء الهی به شمار رفته است.

اگر مسلمانان با تقواى فردى و اجتماعى، گناه و فساد را از جامعه خود دور کنند، فلاح و سعادت آنها تضمین خواهد شد؛[3] همچنان‌که خدای متعال سه ویژگی خاص برای حضرت یحیی بیان نموده که مربوط به تقوای حضرت در برابر خالق و مخلوق است:

«وَ کانَ تَقِیًّا وَ بَرًّا بِوالِدَیْهِ وَ لَمْ یَکُنْ جَبَّاراً عَصِیًّا»[4]

«و او پرهیزگار بود! و او نسبت به پدر و مادرش نیکوکار بود و جبّار (و متکبّر) و عصیانگر نبود!»

در مرحله‌ی نخست تقوای فردی آن حضرت را نسبت با خالق خود بیان می‌کند، به این معنا که آن حضرت از محرمات و مناهی خدا اجتناب می‌کرد و بنده‌ای مطیع، مخلص و متقی بود. در مرحله‌ی دوم به تقوای خانوادگی آن بزرگوار اشاره نموده به این معنا که آن حضرت همواره برای پدر و مادرش خیر وسیعی داشت و با رفتار نیک و احسان بخش در خدمت آنها و در اطاعت آنها بود. در مرحله‌ی سوم تقوای اجتماعی آن جناب را نسبت با مخلوق خدا بیان می‌کند که هیچ موقع در برابر مردم اهل ظلم و گناه نبوده و آزارش به مردم نمی‌رسید؛ یعنی شخص مستکبر و زورگو نبود؛ بلکه همواره خیرخواه مردم بود و در برابر آنها تواضع داشت و با رأفت و مهربانی با مردم رفتار می‌کرد.

لذا خدای تبارک در برابر این سه امتیاز برجسته، در سه جایگاه حساس و وحشت زده برای ایشان کرامت، سلامت و امنیت بخشیده است:

«وَ سَلامٌ عَلَیْهِ یَوْمَ وُلِدَ وَ یَوْمَ یَمُوتُ وَ یَوْمَ یُبْعَثُ حَیًّا»[5]

«سلام بر او، آن روز که تولّد یافت، و آن روز که مى‌میرد، و آن روز که زنده برانگیخته مى‌شود!»

یعنی زندگی وی با سعادت شروع شده و زندگی برزخی او نیز قرین با سعادت بوده و روزی که دوباره زنده می‌شود، سعادتمند و در امنیت و سلامت کامل خواهد بود.[6]