سه پله تا خدا

به حسب لغت از ماده «عکف» به معنای مقیم شدن در یک مکان یا در کنار چیزی و ملازمت با آن را گویند، از باب افتعال به معنای اختیار إقامت و ملازمت است.
این ماده به معنای حبس و منع نیز به کار رفته است اما در قرآن مجید بیشتر در معنای اول استعمال شده است:
«وَ جاوَزْنا بِبَنی‌ إِسْرائیلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلى‌ قَوْمٍ یَعْکُفُونَ عَلى‌ أَصْنامٍ لَهُمْ...» (اعراف/ 138)
«و بنى اسرائیل را (سالم) از دریا عبور دادیم (ناگاه) در راه خود به گروهى رسیدند که اطراف بتهایشان، با تواضع و خضوع، گرد آمده بودند...».
در این آیه، ماده «عکف» به معنای ملازمت به کار رفته است که مراد از آن ملازمت با بت ها می باشد.
در آیه ذیل،
«... أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْعاکِفِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ ».(بقره/ 125)
« ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که: «خانه مرا براى طواف‌کنندگان و مجاوران و رکوع‌کنندگان و سجده کنندگان، پاک و پاکیزه کنید».
عاکفین به معنای ساکنین مکه به کار رفته است و چون ساکنین هر مکانی ملازم با آن مکان می باشند، لذا واژه عاکفین به کار رفته است.
اما در مورد معنای اصطلاحی، در کتب فقهی اندکی اختلاف به چشم می خورد ولی به طور کلی می توان گفت که اعتکاف در فقه نوعی عبادت است که انسان سه روز یا بیشتر در مسجد مقیم می شود و از آن بیرون نمی آید به جز در مواردی که بعدا ذکر خواهیم کرد.
اعتکاف قبل از اسلام
اعتکاف به معنای لغوی و عام آن قبل از اسلام حتی در جاهلیت نیز رواج داشته است که اسلام اصل آن را امضاء کرده و فقط از جهت شرایط، حدود، مکان و زمان در آن تصرف نموده است. این مطلب از بعضی روایات باب اعتکاف هم استفاده می شود؛ چنان چه در روایتی آمده است:
« روزی یکی از صحابه از رسول الله ( صلی الله علیه و آله ) سؤال کرد که من در زمان جاهلیت نذر کرده بودم، اعتکاف نمایم.
حضرت رسول در پاسخ فرمودند: اعتکاف کن و روزه بگیر».

فضیلت و اهمیت اعتکاف
در اهمیت آن همین بس که حضرت رسول اکرم ( صلی الله علیه و آله) اهتمام زیادی نسبت به آن داشتند به طوری که در روایات آمده است که امام صادق علیه السلام فرمودند:
«اعتکف رسول اللَّه صلّى اللَّه علیه و اله فى شهر رمضان فى العشر الاولى ثمّ اعتکف فى الثّانیة فى العشر الوسطى ثمّ اعتکف فى الثّالثة فى العشر الاواخر ثمّ لم یزل صلّى اللَّه علیه و اله یعتکف فى العشر الاواخر».
حضرت سید المرسلین صلى اللَّه علیه و آله در یک سال اعتکاف فرمودند در ماه مبارک رمضان در دهه اول، در سال دوم اعتکاف فرمودند دردهه دوم و در سال سوم اعتکاف کردند در دهه آخر، دیگر مدار بر دهه آخر بود تا از دنیا مفارقت کردند.
اقسام اعتکاف
اعتکاف بر دو قسم است:
1) واجب؛
اگر متعلق نذر یا شبه آن مانند: قسم و عهد واقع شود یا دو روز از آن گذشته باشد.
2) مستحب؛
اعتکاف در اصل مستحب است اما وقتی که انسان آن را شروع کرد و دو روز از آن گذشت، روز سوم واجب می شود، یعنی بعد از اتمام روز دوم نمی تواند آن را رها کند، اما در اعتکاف واجب، از همان ابتدا رها کردن آن جایز نمی باشد.
شرایط اعتکاف
در کتب فقهی برای اعتکاف شرایطی ذکر شده است که در صورت اجتماع آن ها احکام اعتکاف نیز ثابت خواهد شد. آن شرایط عبارت اند از:
1) معتکف عاقل باشد؛ بنابر این اعتکاف دیوانه صحیح نیست.
2) نیت؛ که باید از اذان صبح باشد، پس اگر کسی بعد از آن زمان به مسجد برسد،‌آن روز را نمی تواند روز شروع حساب نماید.
3) روزه؛ معتکف مدتی را که در مسجد است را باید روزه باشد، لذا بدون روزه اعتکاف صحیح نخواهد بود اگر چه نگرفتن روزه به خاطر مریضی و قادر نبودن بر روزه باشد. البته در ایام اعتکاف لازم نیست روزه هم به نیت اعتکاف باشد بلکه می تواند روزه ماه رمضان یا روزه قضاء آن یا هر روزه دیگری باشد.
4) از سه روز کمتر نباشد؛ حدأقل اعتکاف سه روز است اما در زیاده حد ی نیست. لازم به ذکر است که حکم مذکور طبق نظر فقهاء امامیه می باشد و نظر فقهاء اهل سنت خلاف آن می باشد گر چه بین خود اهل سنت نیز اقوال متعددی ذکر شده است.
5) در یکی از این مساجد باشد؛مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه، مسجدبصره. البته در صورتی که در هیچ کدام از مساجد ذکر شده نباشد تنها در مسجد جامع هر شهر با قصد این که مورد رضای خداوند بوده و اجرو پاداش دارد،(قصد رجاء) مانعی ندارد اما در سایر مساجد جایز نمی باشد.
6) اجازه گرفتن از کسی که اجازه او لازم است؛ مثل: اجازه زن از شوهر بنابر احتیاط واجب در صورتی که اعتکاف زن موجب تضییع حق شوهر شود. و اجازه فرزند از والدین خود در صورتی که اعتکاف او موجب اذیت آن ها باشد.
7) ماندن در مسجد و بیرون نیامدن از آن در مدت اعتکاف؛ اگر عمدا و با اختیار از مسجد خارج شود اعتکاف باطل می شود هر چند جاهل به حکم بوده باشد ولی در موارد خاصی خروج از مسجد جایز است که به آن ها اشاره می شود:
ـ برای قضاء حاجت ( تخلی ) .
ـ انجام غسل جنابت.
ـ إقامه شهادت‌ در دادگاه.
ـ عیادت مریض.
ـ تشییع جنازه.
ـ بدرقه مسافر.
ـ استقبال از مسافر.
محرمات اعتکاف
اموری که در اعتکاف انجام آن ها حرام شمرده شده است عبارت اند از:
1ـ امور جنسی و شهوت آمیز مانند: بوسه، لمس، آمیزش.
2ـ بوییدن چیزهای خوش بو و عطریات حتی گیاهان خوش بو، همراه با لذت.
3ـ خرید و فروش و بنا بر احتیاط واجب سایر انواع تجارت مثل: صلح و اجاره و...
4ـ جدال در امور دینی و دنیوی برای غلبه بر دیگری و اظهار فضل و برتری بر او.
تذکر
آن چه در این مختصر به بیان آمد مطابق نظرات حضرت امام می باشد و تمام احکام آن نیست؛ لذا لازم است خوانندگان محترم رساله مرجع تقلید خودشان را مطالعه فرمایند.
1 ) مطهری، مرتضی؛ مجموعة آثار، انتشارات صدرا، تهران: قم، چاپ دوم، 1381، ج 20، ص95.
2 ) فلاح زاده، محمد حسین؛ آموزش فقه، نشر الهادی، قم، چاپ هفتم، 1378ق، ص 223.
3 ) محقق حلّی؛ شرایع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، مؤسسه اسماعیلیان، قم،‌ چاپ دوم، 1408ق، ج 1، ص 195.
4 ) محمد تقی، مجلسی اول؛ لوامع صاحبقرانی المشتهر بشرح الفقیه، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم، 1414ق، ج6، ص701.
5 ) میرزا علی، مشکینی؛ مصطلحات الفقه، ص 78، ذیل واژه اعتکاف.
6 ) سید علی اکبر، قرشی؛ قاموس قرآن، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ ششم، 1412ق، ج 5،‌ص 29.
7 ) حسن، مصطفوی؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، تهران، جاپ اول، 1402ق، ج 8، ص 200.
8 ) فخر الدین، طریحی؛ مجمع البحرین، کتاب فروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، 1416ق، ج 5، ص 103.
9 ) ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب، دار صادر ، بیروت، چاپ سوم، 1414ق، ج 9 ص 55.

جدیدترین ها در این موضوع

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

نمایش فیلم تگزاس در روزهای اخیر نشان می دهد که مسعود اطیابی تغییر بزرگی در رویه فیلمسازی خود داده است. او که پیش از این با فیلمی درباره حوادث هشتاد و هشت نشان داده بود که در فکر پرداختن به مسائل جدی و حرکت در راستای سینمای اجتماعی است، حالا با تگزاس به جریان فیلم های پرفروشی پیوسته که اتفاقا بر خلاف فیلم قبلی اش دچار موانع ممیزی و عدم مجوز اکران نشده و با توجه به فضای سینمای ایران، سود قابل توجه‌ی را به جیب تهیه کننده واریز می کند. 24 تیر 1397, 4:28

مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد. مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد. 24 تیر 1397, 4:26

گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

خجالت نکش، یک فیلم مفرح است. فرحبخشی این فیلم نه از شوخی ها و تکه کلام ها، بلکه به جهت دنیای درونی فیلم است. دنیایی که در آن کودکی متولد می شود و پیری و گذر سن، مانعی برای زایش نیست. در روستای کوچک و کم جمعیت مهمت اباد، 231 نفر زندگی می کنند و این فیلم به ما می گوید که این جمعیت چگونه به اندازه یک نفر بیشتر می شود. 24 تیر 1397, 4:25

خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

اگر تلاش فیلم خوک در این است که یک کمدی متفاوت در سینمای ایران باشد، باید گفت که در این کار موفق شده است. این فیلم توجهی به شوخی ها کلامی و متدوال در سینمای طنز ندارد. تا حد زیادی می کوشد که از مزیت های واقعیت استفاده کند و در مناسبات انسانی و روابط فردی آدم ها دخل و تصرفی نکند و همزمان از سوی دیگر پیروزمندانه از میدان واقعیت بیرون بیاید بدون آنکه هیچ باج و امتیازی به آنچه که ما واقعیت صدایش می کنیم داده باشد؛ خوک خود را در واقعیت محدود نمی کند. 24 تیر 1397, 4:24

فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

صحبت از انیمیشنی سینمایی است که در فرم، تکنیک و ارائه مفاهیم به استاندارهای جهانی نزدیک شده و سعی دارد به‌دور از شعار و کلیشه به یک مقطع تاریخی با رگه‌های دینی بپردازد و آغازکننده راهی جریان‌ساز برای صنعت سینمایی انیمیشن در ایران باشد. 24 تیر 1397, 4:23

پر بازدیدترین ها

شهرزاد در کشاکش سنت و مدرنیسم

این سریال ساخته فیلمساز موفق ایرانی حسن فتحی است که سریال های جذاب وموفقی چون پهلوانان نمی میرند، شب دهم، مدار صفر درجه و میوه ممنوعه را در کارنامۀ خود دارد. همگی این سریال های تلویزیونی مخاطبان بیشماری را به خود اختصاص دادند و این همه ناشی از توانایی او در نوشتن فیلمنامه و کارگردانی است. 22 دی 1396, 7:18

لیلا 20 سال بعد ; نگاهی به فیلم لیلا

20 سال پیش، زمانی که فیلم «لیلا» اثر داریوش مهرجویی بر پرده سینماهای کشور نقش بست، ایران سال 75 با ایران امروزی کاملاً در تنافر بود. ایرانی که قرار بود وارد فاز جدید از عرصه‌های سیاسی شود تا پیرو آن پای جامعه زنان به عرصه‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی باز شود. 24 تیر 1397, 3:56

ساده و بی‎ادعا ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

خجالت نکش ساخته رضا مقصودی فیلمی بدون تظاهرات روشنفکری و بدون ادعاست. فیلمی ساده و بی‎پیرایه که از ابتدا تا به انتهای فیلم فضاهای پر از کنش و زنده‌ای پشت سر هم ردیف می‌شوند و برای مخاطب لحظاتی شاد و خنده‌آوری را فراهم می‎کنند. 24 تیر 1397, 4:15

کارکردهای پنهان اسطوره در فیلم ایستاده در غبار

فیلم ایستاده در غبار سعی می کند سیمای تازه ای از اسطوره دفاع مقدس ارائه دهد. منظور از کارکرد اسطوره در اینجا شباهت با داستانهای اساطیری نیست بلکه بیشتر شبیه یک نقطه دید و یک وضعیت است. برای بررسی این بحث باید به چند سوال اساسی پاسخ داد؛ ایا دفاع مقدس و قهرمانان آن وجهی اساطیری دارد؟ اگر این گونه است این خاصیت از کجا آمده است و آیا این فیلم توانسته به هدف خود در نقد وجه اساطیری دفاع مقدس موفق باشد؟ 28 شهریور 1395, 0:36

خانواده ابد و یک روز و مشکلاتش | توان یک خانواده تا کجاست؟

فیلم ابد و یک روز نه تنها نحوه‌ی زیست یک خانواده‌ی گرفتار اعتیاد را با دقت توصیف می‌کند بلکه پا را از آن فراتر می‌گذارد و به ذکر دلایل به وجود امدن این خانواده می‌پردازد. 19 تیر 1395, 12:43