مجازات شهادت دروغ در قانون چيست؟

دانستني هاي حقوقي؛

مطمئناً در دنياي پرتلاطم امروزي، يکي از موضوعاتي که مي تواند جوامع بشري را از اختلافات شخصي و جمعي در امان بدارد، «آشنايي با حقوق متقابل افراد با يکديگر و قانون» است که مهمترين اثر اين آشنايي و آگاهي را مي توان در پيشگيري از وقوع بسياري از مشکلات حقوقي دانست؛ بنابراين، امروز تلاش داريم تا موضوع «شهادت دروغ» را بررسي کنيم.

شهادت عبارت است از اينکه شخصي به نفع يکي از اصحاب دعوي و بر ضرر ديگري اعلام اطلاع و خبر از وقوع امري نمايد. شهادت يکي از دليل دعاوي اعم از جزائي، حقوقي با سابقه بسيار طولاني است و در تمام کشورها به عنوان دليل پذيرفته شده منتها حدود استفاده از آن و درجه اعتبار و ارزش آن متفاوت است. به دليل اهميت بالا هم براي شاهد و هم براي شهادت، شرايط و ضوابط سنگين و دقيقي پيش بيني شده است.

به دليل اهميت بالا هم براي شاهد و هم براي شهادت شرايط و ضوابط سنگين و دقيقي پيش بيني شده است. شاهد يا گواه ممکن است عيني باشد که مشاهدات خود را نقل کند. ممکن است گواه سمعي باشد که شنيده هاي خود را منتقل سازد و يا شهادت او مستلزم به کارگيري اين دو و ديگر حواس باشد.

شرايط شاهد

ماده ??? قانون مجازات اسلامي شرايط شاهد شرعي را مشخص کرده است. اين شرايط عبارتند از؛

بلوغ

عقل

ايمان

عدالت

طهارت مولد

ذي نقع نبودن در موضوع

نداشتن خصومت با طرفين يا يکي از آنها

عدم اشتغال به تکدي

ولگرد نبودن

اين شرايط بايد توسط قاضي احراز شود و در صورتي که شاهد يکي از اين شرايط را نداشت تنها اظهارات او استنماع مي شود و تشخيص ميزان تأثير و ارزش اين اظهارات در علم قاضي در حدود اماره قضايي مي باشد.

شرايط شهادت

تنها کافي نيست که شاهد شرايط لازم را داشته باشد، براي شهادت هم شرايط و ضوابطي لازم است تا شهادت قابل استفاده مؤثر باشد.

الف) قطعي و يقيني بودن شهادت: شهادت شاهد، بايد از روي قطع و يقين باشد، اظهار با ترديد و شک بلا اعتبار است. شاهد بايد از طريق حواس خود بر مورد شهادت اطلاع يافته باشد. گاهي اوقات بر شنيدن خبري شهادت مي دهد که شاهد سمعي است.

ب) تطبيق شهادت با دعوي: هر گاه دعوي نسبت به امري و مفاد شهادت امر ديگري را ثابت کند آن گواهي بدون اثر است. در موردي که شهادت جزئي از ادعا را ثابت کند به همان ميزان مؤثر است مثلاً خواهان مي گويد ده هزار تومان به خوانده پرداخت کرده ولي شاهد مي گويد: من ديدم هزار تومان پرداخت که در همين حد هزار تومان مؤثر است.

ج) توافق شهادت شهود در معني: شهادت شهود بايد در معني توافق داشته باشد، لازم نيست الفاظ و عباراتي که شهود به کار مي برند يکسان نباشد ولي لازم است معني و مفهوم آن ها يکي باشد. بنابراين اگر شهود به اختلاف شهادت دهند قابل اثر نخواهد بود مگر در صورتي که از اظهارات آنها چيزهاي يقيني مشترکي به دست آيد. مثلاً اگر شهادت يکي بر وقوع واقعه در روز باشد و ديگري در شب، معلوم است چنان شهادتي در معني توافق ندارد ولي اگر مثلاً نسبت به پرداخت پول و نحوه پرداخت و زمان آن اختلافي نباشد ولي در ميزان مبلغ يکي هفتصد تومان، يکي هشتصد تومان نقل مي کند بايد قدر متيقن را که هفتصد تومان است ملاک قرار دهد.

شهادت بر شهادت

در شهادت بر شهادت کسي که در محضر دادگاه است شاهد واقعي نيست، خودش موضوع مورد شهادت را نديده، شاهد اول که ديده براي او نقل کرده و او شهادت را به دادگاه منتقل مي کند، چه بسا بدون اينکه هيچکدام عمدي و قصدي در تغيير موضوع داشته باشند به دليل غيرمستقيم بودن، مطالب عوض شود، جزئيات به صورت ديگري درآيد به همين جهت قانون مي‌گويد شهادت بر شهادت در صورتي شنيده مي شود که شاهد اصلي فوت کرده يا به واسطه ديگري مثل بيماري و سفر و حبس (که قابل انتقال به دادگاه نيست) و غيره نتواند حاضر شود. در چنين صورتي هم شاهد اول و هم شاهد دوم بايد واجد شرايط باشند و در مطلب مورد شهادت هم ضوابط رعايت شده باشد.

رجوع از شهادت

ممکن است شاهد از شهادتي که داده، رجوع نمايد يا معلوم شود برخلاف واقع شهادت داده است. در اين صورت، به شهادت او ترتيب اثر داده نمي شود. رجوع از شهادت نياز به اثبات خلاف واقع بودن شهادت ندارد، کافي است شاهد مدعي گردد به جهتي از جهات مثل تطميع، تهديد، يا اشتباه و نظائر آن شهادت نادرست داده است در اين صورت دادگاه به چنان شهادتي ترتيب اثر نمي دهد و اگر بر اساس آن حکم صادر شده باشد در مرحله تجديدنظر حکم فسخ مي گردد، ولي اگر حکم قطعي شده باشد به لحاظ خدشه دار بودن شهادت اعاده دادرسي قابل پذيرش نيست، فقط زيان ديده مي تواند خساراتي که از شهادت دروغ ديده درخواست نمايد.

نصاب در شهادت

شهادت ممکن است در مورد حقوق مالي، حقوق غيرمالي، بدني، حدود و قصاص باشد و بستگي به موضوع شهادت داراي نصاب و تعداد مخصوص براي اثبات مي باشد که قانون تعداد آن ها را در موارد و موضوعات مختلف مشخص کرده است.

جرح و تعديل شاهد

جرح شاهد يا گواه عبارت است از ادعاي دارا نبودن يکي از شرايطي که قانون براي شاهد مقرر کرده است. در اين صورت دادگاه موارد جرح را مي شنود و مورد بررسي قرار مي دهد. و منظور از تعديل در اينجا، عبارت است از شهادت دادن بر عدالت کسي. در قانون آمده است هر يک از اصحاب دعوا مي توانند گواهان طرف خود را با ذکر علت، جرح نمايد. چنانچه پس از صدور رأي براي دادگاه معلوم شود که قبل از اداي گواهي جهت جرح وجود داشته، ولي بر دادگاه مخفي مانده و رأي صادره هم مستند به آن گواهي بوده، مورد از موارد نقض است و چنانچه جهات جرح بعد از صدور رأي به وجود آمده باشد، مؤثر در اعتبار رأي دادگاه نخواهد بود.

چگونگي اداي شهادت

? – دادگاه بايد شهادت هر شاهد را بدون حضور شاهدان ديگر بشنود تا شاهد فقط متکي به حافظه خود باشد و اظهارات شاهدان ديگر در بيان او مؤثر نباشد.

? – قبل از اداء شهادت مشخصات شاهد سؤال مي شود. اين به اين دليل است که اگر موجبات ممنوعيت او از شهادت موجود است شهادت وي اخذ نشود.

? – دادرس دادگاه قبل از اداء گواهي مجازاتي که براي شهادت دروغ است به وي تذکر مي‌دهد و شاهد سوگند ياد مي کند که تمام حقيقت را بگويد و غير از حقيقت چيزي نگويد.

هيچ يک از اصحاب دعوا نبايد اظهارات گواه را قطع کنند بعد از اتمام شهادت، دادرس مي تواند هر سؤالي را که براي کشف حقيقت و مباني گواهي لازم بداند از گواه ها بنمايد و همينطور اصحاب دعوا مي توانند توسط دادگاه سؤالاتي از گواه بنمايند. گواه بايد صريحاً مورد شهادت را بيان کند شک و ترديد در اظهارات خود نداشته باشد بياناتش در تمام مراحل تحقيق بدون اختلاف يکنواخت باشد.

? – اصحاب دعوي مي توانند از شاهد سؤال کنند ولي هيچ يک حق ندارند صحبت هاي شاهد را قطع کنند.

? – بيانات گواه بايد عيناً در صورت مجلس قيد و به امضاي او برسد.

آثار بعد از اداي شهادت

شاهد پس از اداي شهادت، مواجه با آثار و تبعات خواسته و ناخواسته اي است. زيرا شهادت شاهد غالباً از سه حالت خارج نيست: يا اينکه براي قاضي ثابت مي شود که او در موضوع شهادت به دروغ متوسّل شده است (شهادت زور) و يا شاهد خود اقرار مي نمايد که در مورد شهادت خلاف واقع اظهار نموده است (رجوع از شهادت) و يا شهادت صحيح و مطابق با واقع ادا شده است.

شهادت کذب

شهادت کذب عبارت است از اداي گواهي دروغ توسط گواه نزد مقامات رسمي در دادگاه.

بر اساس ماده ??? بخش تعزيرات قانون مجازات اسلامي، هر کس در دادگاه نزد مقامات رسمي شهادت دروغ بدهد به ? ماه و يک روز تا ? سال حبس يا به يک ميليون و ??? هزار تا ?? ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد.

عنصر مادي جرم شهادت دروغ

اداي شهادت کذب در دادگاه و نزد مقامات رسمي است. اين جرم از جرايم مطلق محسوب مي‌شود.

عنصر معنوي

سوء نيت عام به معني قصد انجام عمل مجرمانه؛ اين جرم از جرايم عمدي است و از اين رو نمي‌توان کسي را که سهواً و به اشتباه مبادرت به بيان اکاذيب در قالب شهادت کرده است، مشمول مقررات ماده ??? دانست دانست. سوء نيت خاص از اجزاي تشکيل‌دهنده اين بزه محسوب نمي‌شود.

شرايط تحقق جرم

? ـ اداي شهادت دروغ بايد در دادگاه (اعم از عمومي و اختصاصي) به عمل آيد. لذا شهادت در خارج از دادگاه و نيز مراجعي که به آنها دادگاه اطلاق نمي‌شود، مشمول حکم اين ماده نيست.

? ـ اداي شهادت بايد نزد مقامات رسمي باشد؛ از اين روي، چنانچه فردي که استماع شهادت مي‌کند، صلاحيت استماع آن را نداشته باشد، نمي‌توان اداي شهادت را مشمول ماده ??? بخش تعزيرات قانون مجازات اسلامي دانست.

شرط تعقيب شاهد کاذب

بايد کذب بودن شهادت چنين شخصي در دادگاه صالح به موجب حکم قطعي به اثبات رسيده باشد. در مورد عدم اداي شهادت و کتمان آن با توجه به مقررات جزايي کنوني بايد گفت که جرم محسوب نمي‌شود.

شهادت دروغ موجب بطلان حکم است و هر حکمي که بر اين اساس صادر شود، بلااثر است. اگر محکوم‌به وجود داشته باشد، بايد مسترد شود و اگر ممکن نباشد، بايد شهودي که شهادت کذب داده‌اند، غرامت را بپردازند. جرم شهادت کذب در صورتي مستوجب مجازات است که اداي شهادت در دادگاه و نزد مقامات رسمي صورت گرفته باشد.

اين جرم از جمله جرايم مطلق و عمدي است. بنابراين نمي‌توان کسي را که سهواً و به اشتباه مبادرت به بيان کذبيات آن هم در قالب شهادت کرده است، مشمول اين ماده بدانيم.

در صورتي که شهادت کذب در دادگاه صالح به موجب حکم قطعي به اثبات برسد در اين صورت چنين موضوعي”شهادت دروغ” موجب بطلان حکم است و هر حکمي که بر اين اساس صادر شود بلااثر مي‌شود و اين در حالي است که در امور کيفري يکي از جهات درخواست تجديد نظر دروغ بودن شهادت شهود است.

مطابق ماده ??? قانون مجازات اسلامي مجازات شهادت دروغ سه ماه تا دو سال حبس و يا يک ميليون و پانصد هزار تا دوازده ميليون جزاي نقدي است.

همچنين در مواردي که دادگاه از شهود مطلعين درخواست اداي شهادت و يا اطلاع کند و بعد معلوم شود که خلاف واقع شهادت داده‌اند اعم از اين که به نفع يا ضرر يکي از طرفين دعوا باشد علاوه بر مجازات شهادت دروغ چنانچه شهادت خلاف واقع آنان موجب وارد آمدن خسارتي شده باشد به تأديه آن نيز محکوم خواهند شد.

شهادت دروغ موجب بطلان حکم است و هر حکمي که بر اين اساس صادر شود بلااثر است اگر محکوم به موجود باشد مسترد شود و اگر ممکن نباشد بايد شهودي که شهادت کذب داده‌اند غرامت (خسارت) را بپردازند.

سايت تابناک

تاريخ انتشار: پنج شنبه 9 آذر ماه