راهکارهای رهایی از غفلت

پرسش: غفلت که یکی از مهم ترین موانع هدایت و تکامل انسان به حساب می‌آید، با چه راهکارهایی می‌توان از آن رهایی یافت؟

پاسخ:

یقظه و بیداری اولین گام در مسیر حرکت تکاملی انسان و سیر الی الله به حساب می‌آید. که در نقطه مقابل غفلت قرار دارد. اینکه انسان غافل چگونه از غفلت بیرون می‌آید در قرآن کریم ساز و کارهایی برای آن تعریف شده که اینک به اهم آنها در مباحث زیر می‌پردازیم: 

1- تفکر: یکی از راههایی که پیمودن آن، افق‌های تازه ای را بر انسان می‌گشاید، تفکر است. از این رو در آیات و روایات اسلامی بر مقوله تفکر تاکیدهای بسیاری شده است. در قرآن کریم نزدیک بیست بار با عبارت‌های گوناگونی به آن اشاره شده است که یکی از پیامدها و ثمرات تفکر، کنار رفتن پرده غفلت و نگاه به جهان از پنجره بیداری است. آیات متعدد قرآن بر این اهمیت و نقش تفکر دریافتن و پیمودن راه صحیح اذغان دارند از جمله:

«مسلماً در آفرینش آسمان‌ها و زمین و آمد و رفت شب وروز نشانه‌های (روشنی) برای خردمندان است؛ همانا که خدا را در حال ایستاده و نشسته و آنگاه که بر پهلو خوابیده اند یاد می‌کنند و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین می‌اندیشند (و می‌گویند) بارالها! اینها را بیهوده نیافریدی ، منزهی تو ما را از عذاب آتش نگاهدار.» (ال عمران - آیات 191-190)

دستیابی به فلسفه خلقت جهان و انسان و سلوک عملی در مسیر قرب الهی ناشی از تفکر و تعقل انسان در دستگاه آفرینش الهی است و تمامی دستاوردهای آن در سایه تفکر و تعقل برای انسان حاصل می‌شود: این تفکر باعث بیداری و یقظه، زدوده شدن غفلت و زمینه سازی برای کسب این معارف می‌شود.

اساساً بدون رهایی از غفلت، کسب معارف و سیر در مراحل بعدی سلوک به دست نمی‌آید. امام راحل(ره) که خود از اساتید برجسته اخلاق و سیر وسلوک نظری و عملی بود در مورد این مطلب که «قدم اول در سلوک، یقظه است» می‌گوید:

«شما هنوز بیدار نشده اید، هنوز قدم اول را بر نداشته اید، قدم اول در سلوک یقظه است چشم‌ها باز ودل‌ها در خواب فرورفته است. اگر دل‌ها خواب آلوده و قلب‌ها براثر گناه سیاه وزنگ زده نمی بود، این طور آسوده خاطر و بی تفاوت، اعمال و اقوال نادرست، ادامه پیدا نمی کرد.»(جهاد اکبر ص 77)