فرقه کاملیه Kamlyh

فرق مختلف را می­توان نسبت به یک عقیده مسلم در ادیان سنجید و نسبت به موضعی که به آن عقیده ابراز می­دارند وضعیت و جایگاهشان را در میان اعتقادات کلامی مانند تشبیه، تجسیم،حلول، غلو و تناسخ... مشخص کرد. در این صورت یک فرقه می­تواند ظهور و تجسم عقاید مختلف باشد. در این مقاله فرقه کاملیه از گروه غالیان را به لحاظ این موارد بررسی و معرفی می­کنیم.

گروه غالیان

غالیه به هر گروه منحرفی گویند که در اعتقادات خود نسبت به حدود مخلوقیت و خالق، به گزافه گوئی و افراط پرداخته است و در تشبیه خلق و خالق با اندیشه عینیت و یا سنخیت یا حلول، اظهار نظر و عقیده می­کنند.[1] البته اندیشه غالیان منحصر به اصول اعتقادی نیست بلکه می­تواند از دیدگاه فروع مسائل کلامی نقد و بررسی شود. این جنبه در فرقه کاملیه هویداست و به آن پرداخته شده است.

رهبر فرقه کاملیه

سرکرده این گروه ازغالیان، فردی به نام ابوکامل است و طرفدارانش او را کاملی می­گویند.[2] از اعتقادات او می­توان چنین برداشت کرد که وی پایه­گذار مکتبی منحرف است. زیرا با مسائل اهم دو مذهب شیعه و سنی مخالفت نموده گرچه مبانی و رشد و پیشرفت این فرقه در دامن اهل سنت بوده است. ازسوئی با نظریه اهل سنت در مورد صحابه مخالفت نموده و از طرفی نسبت به شیعه با نظری که درمورد امیرالمومنین علی علیه السلام اظهار می­کنند مخالف کرده است.

عقائد غلو آمیز او درمورد امامت، نویسندگان ملل و نحل را به توبیخ این نظریه پردازی کشانده است. شهرستانی در توبیخ ابوکامل می­گوید: با اینکه او بر علی علیه السلام طعن دارد ولی مرتکب غلو در مورد ایشان شده است.[3]

شاید این فرقه از فرق­های نادری باشد که با وجود غلو در حق شخصیتی، طعن را نیز بر او روا می­دارند.

اعتقادات ابوکامل و فرقه او[4]

1.تکفیر صحابه

ابوکامل درباره صحابه دارای یک فتوای افراطی است که دست کمی از آراء غلو آمیز او ندارد. او معتقد است که همه صحابه به دلیل مخالفت و نقض بیعت با امیرالمومنین علی علیه السلام کافر هستند.[5]

2.نظر ابوکامل نسبت به امیرالمومنین علی علیه السلام

دراین مورد دو بیان منسوب به اوست. او امیرالمومنین علی علیه السلام را در گرفتن حق خود و احقاق آن از متولیان سقیفه مقصر می­داند و در اینکه به جهاد و جنگ علیه مخالفان برنخواست معذور نمی­داند و در نتیجه از این جهت، ابوکامل بر آن بزرگوار طعن و عیب گوئی دارد.[6]

در بیانی دیگر امیرالمومنین علی علیه السلام را به دلیل کوتاهی در احقاق حقش تکفیر نموده[7] و با این عقیده قائل است که امیرالمومنین علی علیه السلام ترک واجب نموده است.

3.تحلیل حقیقت امامت

ابوکامل امامت را به نور تعریف می­کند. نوری که در وجود برخی اشخاص وجود دارد. معتقد است که آن نور از شخصی به دیگری به حالت تناسخ منتقل می­شود و در واقع تناسخ آن نور در افراد سرنوشت امامت را تعیین می­کند.

4.تناسخ ارواح

از دیگر مبانی اعتقادی او اعتقاد به تناسخ است. تحلیل او از امامت و نبوت، ملاکی جز تناسخ ندارد و همچنین به تناسخ ارواح در هنگام مرگ معتقد است.[8]

بشار بن برد الشعیری

از افراد برجسته­ای که به این گروه منسوب شده، شخصی به نام بشار بن برد است. او از کسانی است که امام صادق علیه السلام او را امر به توبه از مقاله و اعتقاد باطل خود نمودند و بعد از بی­توجهی او به توبه از او بیزاری جسته و همچنین او را لعن نمودند[9] و اینگونه شیعیان را از او برحذر نمودند:

بخدا قسم هیچ کس مانند این فاجر شأن خداوند را کوچک نشمرد. او شیطان و شیطان زاده است (کنایه از اینکه او و پدرش گمراه کننده­اند) از دریا خارج شد تا اصحاب و شیعیان من را فریب دهد. پس از او بپرهیزید و حاضران این مطلب را به غائبین برسانند.[10]

در مورد او گفته شده که قائل به برتری آتش بر زمین است و این شعر از اوست:

الارض مظلمة و النار مشرقة و النار معبودة مذ کانت النار [11]

عاقبت امر بشار

او به دلیل هجو و مسخره نمودن فرزند منصور داونقی مستحق قتل شد و فرزند منصور دستور داد تا او را در دجله غرق کنند.[12]

البته عقیده تفضیل نار بر زمین و تمسک به استدلال ابلیس مطرود، مخصوص این فرقه نیست. بلکه بزرگان اهل سنت مانند ابو الفتوح احمد غزالی واعظ مشهور و از فقهاء شافعی اهل سنت، برادر ابو حامد غزالی، ازمتعصبین شدید و طرفداران ابلیس است. او بالای منبر برای وعظ و خطابه مردم را به تعلم توحید از شیطان فرا می­خواند. او ابلیس را سید الموحدین معرفی می­کند. چنانچه روزی بالای منبر گفت:

هر کس توحید را از ابلیس نیاموزد زندیق است. زیرا امر شد که به غیر مولایش سجده کند اما این کار را نکرد.[13]