نویسنده: صدیقه توانا
حضرت فاطمهی معصومه(س) در روز اول ذیقعده سال 173 هجری در مدینه چشم به جهان گشود. این بانوی بزرگوار، از همان آغاز، در محیطی پرورش یافت که پدر و مادر و فرزندان همه به فضایل اخلاقی آراسته بودند. عبادت و زهد، پارسایی و تقوا، راستگویی و بردباری، استقامت در برابر ناملایمات، بخشندگی و پاکدامنی و نیز یاد خدا، از صفات برجستهی این خاندان پاک سیرت و نیکو سرشت به شمار میرفت. پدران این خاندان، همهی برگزیدگان و پیشوایان هدایت، گوهرهای تابناک امامت و سکان داران کشتی انسانیت بودند.
سرچشمهی دانش
حضرت معصومه(س) در خاندانی که سرچشمهی علم و تقوا و فضایل اخلاقی بود، پرورش یافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، فرزند ارجمند آن امام، حضرت رضا(ع) عهدهدار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد. در اثر توجهات زیاد آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم(ع) به مقامی والا دست یافتند. بدون تردید بعد از حضرت رضا(ع)، حضرت معصومه(س) از نظر علمی و اخلاقی، والا مقامترین آنهاست. این حقیقت از اسامی، القاب، تعریفها و توصیفاتی که ائمهی اطهار(ع) از ایشان نمودهاند، آشکاراست و این حقیقت روشن میسازد که ایشان نیز چون حضرت زینب(س) (عالمهی غیرمعلمه) بوده است.
مظهر فضایل
حضرت فاطمهی معصومه(س) مظهر فضایل و مقامات است. روایات معصومان(ع)، فضیلتها و مقامات بلندی را به آن حضرت نسبت میدهد. امام صادق(ع) در این باره میفرمایند:
«آگاه باشید که برای خدا حرمی است و آن مکه است، و برای پیامبر(ص) خدا حرمی است و آن مدینه است و برای امیرمومنان(ع) حرمی است و آن کوفه است، بدانید که حرم من و فرزندانم بعد از من، قم است. آگاه باشید که قم کوفه کوچک ماست، بدانید بهشت هشت دروازه دارد که سه تای آنها به سوی قم است، بانویی از فرزندان من به نام فاطمه، دختر موسی، در آن جا رحلت میکند که با شفاعت او همهی شیعیان ما وارد بهشت میشوند».
مقام علمی حضرت معصومه(س)
حضرت معصومه(س) از جمله بانوان گرانقدر و والامقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیان، به قصد دیدار حضرت موسی بن جعفر(ع) و پرسیدن پرسشهایی از ایشان به مدینهی منوره مشرف شدند. چون امام کاظم(ع) در مسافرت بود، پرسشهای خود را به حضرت معصومه(س) که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبود، تحویل دادند. فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتند، ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود، پس به ناچار، پرسشهای خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسند، غافل از آن که حضرت معصومه(س) جواب پرسشها را نگاشته است. وقتی پاسخها را ملاحظه کردند، بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوان، شهر مدینه را ترک کردند. از قضای روزگار در بین راه با امام موسی بن جعفر(ع) مواجه شده ماجرای خویش را بازگفتند. وقتی امام پاسخ پرسشها را مطالعه کردند سه بار فرمود، پدرش به فدایش.
فضیلت زیارت
دعا و زیارت، پر و بال گشودن از گوشهی تنهایی، تا اوج با خدا بودن است. دعا و زیارت، جامی است زلال از معنویت ناب در کام عطشناک زندگی و زیارت حضرت معصومه(س) بارقهی امیدی در فضای غبارآلود زمانه، فریاد روح مهجور در هنگامهی غفلت و بیخبری و نسیمی فرحناک و برخاسته از باغستانهای بهشت است. زیارت مرقد فاطمهی معصومه(س) به انسان اعتماد به نفس میدهد و او را از غرق شدن در گرداب نومیدی باز میدارد و به تلاش دعوت میکند. زیارت مزار با صفای کریمه اهلبیت(ع) سبب میشود که زائر حرم، خود را نیازمند پروردگار ببیند، در برابر او خضوع کند، از مرکب غرور و تکبر که سرچشمهی تمامی بدبختیها و سیه روزیهاست فرود آید و حضرت معصومه(س) را واسطهی درگاه پروردگار عالمیان قرار دهد. بر همین اساس است که برای زیارت آن حضرت، پاداش بسیار بزرگی وعده داده شده و آن ورود به بهشت است. در این باره از امام جواد(ع) نقل شده که فرمود:
«هر کس عمه ام را در قم زیارت کند، بهشت از آن اوست».
زیارت حضرت معصومه(س) از منظر روایات
دربارهی فضیلت زیارت حضرت معصومه(س) روایات فراوانی از پیشوایان معصوم رسیده است از جمله، هنگامی که یکی از محدثان برجستهی قم به نام "سعدبن سعد" به محضر مقدس امام رضا(ع) شرفیاب میشود، امام هشتم(ع) خطاب به ایشان میفرماید:
«ای سعد! از ما در نزد شما قبری است.» سعد میگوید: فدایت شوم! آیا قبر فاطمه، دختر موسی بن جعفر را میفرمایید؟ میفرماید: «آری! هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب گردد.» و در حدیث دیگری آمده است: «زیارت او همسنگ بهشت است».
زیارت مأثور دربارهی حضرت معصومه(س)
یکی از ویژگیهای حضرت معصومه(س) ورود، زیارتنامهای از سوی معصومان(س) دربارهی ایشان است که پس از حضرت فاطمهی زهرا(س) او تنها بانوی بزرگواری است که زیارت مأثور دارد. بانوان برجستهای چون آمنه بنت وهب، فاطمه بنت اسد، خدیجه بنت خویلد، فاطمهی ام البنین، زینب کبری حکیمه خاتون و نرجس خاتون که هیچ شک و تردیدی در مقام بلند و جایگاه رفیع آنها نیست. هیچ کدام زیارت مأثور از سوی معصومان(س) ندارند و این نشان دهندهی مقام والای این بانوی گرانقدر اسلام است.
شفاعت حضرت معصومه(س)
بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام(ص) است که در قرآن کریم، از آن به «مقام محمود» تعبیر شده است. همین طور دو تن از بانوان خاندان مکرم اسلام، شفاعت گستردهای دارندکه بسیار وسیع و جهان شمول است و میتواند همهی اهالی محشر را فرا گیرد. این دو بانوی عالی قدر، صدیقه اطهر، حضرت فاطمه(س) و شفیعهی روز جزا، حضرت فاطمهی معصومه(س) هستند. در مورد شفاعت گستردهی حضرت زهرا(س) همین بس که شفاعت، مهریهی آن حضرت است و به هنگام ازدواج، پیک وحی طاقهی ابریشمی از سوی پروردگار آورد که در آن جمله «خداوند مهریهی فاطمه زهرا را شفاعت گنهکاران از امت محمد(ص) قرار داد.» با کلک تقدیر نقش بسته بود. این حدیث از طریق اهلسنت نیز نقل شده است. پس از فاطمهی زهرا(س) از جهت گستردگی شفاعت، هیچ بانویی به شفیعه محشر، حضرت معصومه(س) نمی رسد، بر همین اساس است که حضرت امام جعفر صادق(ع) فرمودند:
«با شفاعت او همهی شیعیان ما وارد بهشت میشوند.»
سرّ قداست قم
در احادیث فراوانی به قداست قم اشاره شده است. از جمله امام صادق(ع) قم را حرم اهلبیت(ع) معرفی و خاک آن را، پاک و پاکیزه تعبیر کرده است. همچنین ایشان در ضمن حدیث مشهوری که درباره قداست قم به گروهی از اهالی ری بیان کردند، فرمودند:
«بانویی از فرزندان من به نام فاطمه دختر موسی، در آن جا رحلت میکند که با شفاعت او همهی شیعیان ما وارد بهشت میشوند».
او میگوید: من این حدیث را هنگامی از امام صادق(ع) شنیدم که حضرت موسی بن جعفر(ع) هنوز دیده به جهان نگشوده بود. این حدیث والا، از رمز شرافت و قداست قم پرده بر میدارد و روشن میسازد که این همه فضیلت و شرافت این شهر که در روایات آمده، از ریحانهی پیامبر، کریمهی اهل بیت(س) مهین بانوی اسلام، حضرت معصومه(س) سرچشمه میگیرد که در این سرزمین دیده از جهان فرو میبندد و غبار این سرزمین را توتیای دیدگان حور و ملایک میکند.
سرآمد بانوان
فاطمهی معصومه(س) از جهت شخصیت فردی و کمالات روحی، در بین فرزندان موسی بن جعفر(ع) بعد از برادرش، علی بن موسیالرضا(ع) در والاترین رتبه جای دارد. این در حالی است که بنا بر مستندات رجالی، فرزندان دختر امام کاظم(ع) دستکم هجده تن بودهاند و فاطمه در بین این همه بانوی گرانقدر سرآمد بوده است. حاج شیح عباس قمی آنگاه که از دختران موسی بن جعفر(ع) سخن میگوید، دربارهی فاطمهی معصومه(س) مینویسد: بر حسب آنچه به ما رسیده، افضل آنها، سیدهی جلیلهی معظمه، فاطمه بنت امام موسی(ع) معروف به حضرت معصومه(س) است.
فضیلت بینظیر
شیخ محمد تقی تستری در قاموسالرجال، حضرت معصومه(س) را به عنوان بانوی اسوه معرفی کرده و فضیلت وی را در میان دختران و پسران حضرت موسی بن جعفر(ع) غیر از امام رضا(ع) بینظیر دانسته است. ایشان در این زمینه چنین مینویسد:
«در میان فرزندان امام کاظم(ع) با آن همهی کثرتشان، بعد از امام رضا(ع) کسی همشأن حضرت معصومه(س) نیست.» بیگمان اینگونه اظهار نظرها و نگرش به شخصیت حضرت فاطمه دختر موسی بن جعفر(ع) برداشتهایی استوار است که از متن و روایات وارده از ائمه اطهار (ع) بدست آمده است. این روایتها مقامهایی را برای فاطمهی معصومه(س) برشمردهاند، مقامی که نظیر آن برای دیگر برادران و خواهران وی ذکر نکردهاند و به این ترتیب نام فاطمه(س) در شمار زنان برتر جهان قرار گرفته است.
بوی وصال
بیشک اهلبیت پیامبر(ص) چهرههای پرفروغی به جهانیان عرضه کردهاند و نامشان مانند ستارگان درخشان در آسمان فضایل میدرخشد. درخشانترین ستاره در میان بانوان هفتمین منظومه ولایت، فاطمه فرزند پاکیزهی موسی بن جعفر(ع) است، بانویی که سالهاست تشنگان معرفت از حریمش، زلال ایمان مینوشند و عارفان با گذر بر زندگی فرزانهاش و درک لحظههای آسمانیاش، درهای عروج را به روی خود میگشایند و بوی وصال را در گستره زمین منتشر میسازند. غروب غمانگیز این سیدهی جلیله بر همه دوستداران اهل بیت(ع) تسلیت باد و دستهای نیازمند ما، در روز محشر از دامان محبت و گذشت فاطمهی معصومه(س) کوتاه مباد.