اخلاق اداری در نهج البلاغه

اخلاق اداري در نهج البلاغه

جواد پوریا ‏

انحطاط اخلاقی و شکسته شدن مرزهای اخلاقی، از جمله معضلاتی است که در صورت به وقوع پیوستن، سلامت فرد و جامعه انسانی را به مخاطره می‌اندازد. این امر در امور اداری از جایگاهی خطیر و ویژه برخوردار است، زیرا وقتی انسان از محدوده زندگی فردی خارج شده و در پیوند با دیگر انسانها قرار می‌گیرد و این پیوند صورتی اداری می‌یابد، اگر اخلاق نیک حاکم بر روابط انسانی نباشد، فاجعه چندین برابر می‌شود. به همین دلیل است که والاترین ملاک در هر سازمان اداری، متخلق بودن به اخلاق انسانی و اسلامی است. «ارباب امانت» عنوان کتابی است که به بررسی نظام اخلاق اداری در نهج البلاغه می‌پردازد. مولف کتاب جناب آقای «مصطفی دلشاد تهرانی» با بهره گیری از کلام امیرالمومنین علی(ع)، این کتاب را در سه بخش به ترتیب زیر تدوین نموده است: بخش اول: مبانی اخلاق اداری؛ بخش دوم: تمهیدات و مقومات اخلاق اداری؛ بخش سوم: اصول اخلاق اداری. مولف محترم در دیباچه کتاب با استناد به کلام دربار مولای متقیان علی(ع)، به «ضرورت و جایگاه اخلاق اداری» اشاره نموده و نمونه هایی از اهتمام آن حضرت به اخلاق اداری را ذکر کرده است. همچنین به «نقش ایمان به حقیقت هستی و باورهای دینی» در اصلاح اخلاق اداری از دیدگاه امیرالمومنین(ع) پرداخته است. ‌

به عقیده نویسنده محترم، مهمترین مبنا در سامان یافتن اخلاق اداری، تصحیح بینش کارکنان و بسامان آوردن نوع نگاه آنان به خودشان و مردم و مسئولان و وظایفشان است. از این رو بخش نخست کتاب را به سه قسمت «نگاه شناسی»، «حقوق شناسی» و «وظیفه شناسی» تقسیم نموده و در ذیل این عناوین به مطالبی همچون «حقوق مداری»، «حقوق متقابل»، «حقوق خدا»، «حقوق خود»، «حقوق کار و مسئولیت»، «حقوق مردم»، «حقوق مسئولان» و «شناخت وظایف و ادای وظایف» با بهره گیری از کلام حضرت، اشاره نموده است.

در بخش دوم کتاب، تمهیدات و مقومات اخلاق اداری مورد بررسی قرار گرفته است؛ چه اینکه به عقیده مولف، اخلاق اداری جز با بستر سازی مناسب و فراهم آوردن زمینه ها و شرایط لازم تحقق نمی یابد. اهم مطالب این بخش عبارتند از: «شایسته سالاری و اهلیت گرایی»، «علاقه مندی شخصی»، «تامین مالی»، «امنیت شغلی»، «نظارت و پیگیری» و «ارزشیابی، قدردانی، جزادهی».در نظر نویسنده محترم، نظام اداری ای که امام علی (ع) تصویر نموده و الگوی آن را ارائه فرموده، نظامی است مبتنی بر اصول اخلاقی که در صورت پایبندی به این اصول، دستگاه اداری به سمت و سویی می‌رود که شایسته و بایسته است.

از این رو، مولف بخش پایانی کتاب خود را به بیان «اصول اخلاق اداری» اختصاص داده است و اصولی همچون «امانتداری»، «خدمتگزاری»، «مسئولیت پذیری»، «انضباط کاری»، «اصل پیگیری»، «مهرورزی»، «رفق ورزی»، «خوش رفتاری»، «بردباری»، «دادورزی» و «نفی خودکامگی» را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. این کتاب به همت انتشارات «دریا» و در 230 صفحه منتشر شده است.

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28