كلمات كليدي : معجزه، اعجاز، علمي، قرآن، كروي بودن، باد
نویسنده : روح الله رضواني
"معجزه" از ماده "عجز"و در لغت به معنای ضعف و ناتوانی است[1]و در اصطلاح عبارتست از گفتـار شگفت انگیز و جالب توجه و یا امـر خارق عادتی که به وسیله مدعی مقام نبوت، به منظور اثبات ادعای رسالت همراه با تحدّی و دعوت به مبارزه طلبی انجام می گیرد.[2]واژه معجزه و مشتقات آن، حدود 26 مرتبه در قرآن به کار برده شده و در همه آن ها مراد معنای لغوی آن است.
جایگاه علمی اعجاز قرآن
در ابعاد اعجاز علمی قرآن، می توان به آن دسته از مسائل علمی اشاره کرد که هیچ یک از تمدن های بشری، در عصر نزول از آن آگاهی نداشتند و قرآن، از مسائل و اسرار علمی آنها پرده برداشت، بصورتی که تنها پس از گذشت قرن ها و در سایه علوم تجربی، مورد تصدیق دانشمندان قرار گرفت، به گونه ای که نه قابل انکار است، نه معلول و نه نتیجه اطلاعات زمان نزول قرآن و این خود بهترین دلیل بر الهی و معجزه بودن قرآن است[3].
انواع اعجاز علمی قرآن
1. قرآن و جاذبه عمومی:
"نیوتن" که با کشف قانون جاذبه عمومی ثابت نمود که برخلاف پندار "بطلیموس" که تصور می کرد ستارگان مانند میخ بر پیکر جسمی بی رنگ (فلک) کوبیده شده اند، میلیون ها منظومه شمسی و کهکشان ها و سحاب ها در فضا معلق، و در پرتو قانون جاذبه و قانون نیروی گریز از مرکز که در سراسر جهان آفرینش، در تمام کرات، سیارات و کواکب و کهکشان ها و حتی میان دو ذرۀ بسیار کوچک و ناچیز حکم فرماست، از سقوط مصون و محفوظ ماندهاند.[4]ولی قرآن مجید متجاوز از ده قرن قبل از نیوتن به این حقیقت علمی در قرآن تصریح می فرماید:
«خَلَقَ السَّماواتِ بِغَیرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها وَ أَلْقى فِی الْأَرْضِ رَواسِی أَنْ تَمیدَ بِکُمْ...»[5]
«او آسمانها را بدون ستونی که آن را ببینید آفرید، و در زمین کوههایی افکند تا شما را نلرزاند (و جایگاه شما آرام باشد)»
توضیح این که جمله «ترونها» صفت لفظ «عمد» جمع «عمود» می باشد و ضمیر در «ترونها» به عمد بر می گردد و معنای جمله چنین است: «خداوندی که آسمان ها را بر افراشت بدون ستونی که دیده شود و در حقیقت، آیه ستون مرئی را نفی می کند نه اصل ستون را» این نظریه را، بسیاری از مفسران از جمله ابن عباس و علامه طباطبائی اختیار کرده اند[6].
2. قرآن و بادهای تلقیح کننده:
قرآن آن جا که دربارۀ باد، ایـن پدیدۀ طبیعی، از نظر نقشی که در زمینهتلقیح دارد سخن می گوید چنین می فرماید:
«وَ أَرْسَلْنَا الرِّیاحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَیناکُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنینَ »[7]
«ما بادها را برای بارور ساختن (ابرها و گیاهان) فرستادیم و از آسمان آبی نازل کردیم، و شما را با آن سیراب ساختیم در حالی که شما توانایی حفظ و نگهداری آن را نداشتید!»
در این جا خداوند با صراحت نقش باد را در آبستن کردن ابرها بیان کرده و به دنبال آن نزول باران را خبر می دهد. یعنی همان مسائل دقیقی که پس از پیشرفت های علمی فراوان تازه برای انسان ها کشف گردیده است[8].
3. قرآن و کروی بودن زمین:
«..یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَى النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَى اللَّیْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْری لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلا هُوَ الْعَزیزُ الْغَفَّارُ»[9]
«شب را بر روز مىپیچد و روز را بر شب و خورشید و ماه را مسخّر فرمان خویش قرار داد هر کدام تا سرآمد معیّنى به حرکت خود ادامه مىدهند آگاه باشید که او قادر و آمرزنده است!»
یکور" از ماده" تکویر" به معنى پیچیدن است مانند پیچیدن عمامه به دور سر، نکته لطیفى که در این تعبیر قرآنى، نهفته است بیان گر کروی بودن زمین می باشد به این معنا که زمین دور خود گردش مىکند، و بر اثر این گردش، نوار سیاه شب، و نوار سفید روز، دائما گرد آن مىگردند[10].
4. قرآن و حرکت دورانی زمین:
یکی از ویژگی های دیگر علمی قرآن این است که قرآن از حقیقت جریان ومتحرک بودن زمین خبر می دهد:
«وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِیَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذی أَتْقَنَ کُلَّ شَیْءٍ إِنَّهُ خَبیرٌ بِما تَفْعَلُونَ» [11]
«کوهها را مىبینى، و آنها را ساکن و جامد مىپندارى، در حالى که مانند ابر در حرکتند این صنع و آفرینش خداوندى است که همه چیز را متقن آفریده او از کارهایى که شما انجام مىدهید مسلّماً آگاه است!»
کلمه تمر مر سحاب دلالت بر حرکت دورانی زمین دارد و این حرکت به گونه تنظیم شده که قابل احساس و درک با هواس بشری نمی باشد[12].