افتراق های جنسیتی Sexual Divisions

كلمات كليدي : افتراق¬هاي جنسيتي، مردان و زنان، سلسله مراتب.

نویسنده : داوود رحیمی سجاسی

در حالی که جنس به تفاوت‌های فیزیکی بدن اشاره می‌کند، جنسیت به تفاوت‌های روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی بین زنان و مردان مربوط می‌شود. امروزه جامعه‌شناسان بیش از پیش چگونگی متفاوت بودن وضع زنان و مردان از لحاظ نصیب‌ها و فرصت‌های قابل دسترسی را مورد تحقیق قرار می‌دهند. به عنوان مثال در مشاغلی که بوسیلۀ مردان و زنان در پیش گرفته می‌شود، افتراق روشنی از نظر جنسیت وجود دارد و زنان به طرزی متراکم در پاره‌ای از اشتغالات معین تمرکز یافته‌اند.

"لنور وتیزمَن" و همکارانش که نقش جنسیت را در برخی از کتاب‌های پیش دبستانی تحلیل کرده‌اند، چندین تفاوت آشکار در نقش‌های جنسیتی یافته‌اند. پسرها نقش بسیار بزرگتری در تصویر و داستان‌ها بازی می‌کرده‌اند تا دخترها و از نظر تعداد به نسبت یازده پسر در برابر یک دختر بودند و اگر حیواناتی را که دارای هویت جنسی بودند را نیز منظور کنیم این نسبت 95 درصد به یک بوده است.

فعالیت پسرها و دخترها هم متفاوت بود، پسرها به کارهای ماجرا جویانه و فعالیت‌های بیرون از خانه که مستلزم استقلال و نیرومندی بود می‌پرداختند و هرجا که دختران ظاهر می‌گردیدند، به گونۀ انفعالی و اکثراً محدود به فعالیت‌های درون خانه نشان داده بودند. دختران برای پسران غذا می‌پختند و خانه را تمیز می‌کردند و یا انتظار بازگشت آن‌ها را می‌کشیدند. تا اندازه‌ای این وضع در مورد مردان و زنان بزرگسال هم که در کتاب‌های قصّه نشان داده شده بود، صدق می‌کند زنانی که همسر و مادر نبودند؛ موجوداتی خیالی مانند جادوگران یا مادر خوانده‌های پویان بودند. در تمام کتاب‌هایی که مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت، حتّی یک زن وجود نداشت که شغلی در بیرون از خانه داشته باشد بر عکس مردان در نقش‌های متعددی مانند رزمنده، پلیس، قاضی، شاه و غیره تصویر گردیده بود. همچنین مطالعات صورت گرفته در مورد کارتون‌هایی که بیش از همه بیننده دارند، نشان می‌دهند که تقریباً همۀ شخصیت‌های برجسته در این کارتون‌ها مرد هستند و مردها بر کارهایی فعال که توصیف گردیده مسلّط‌ هستنند.

در مدرسه و گروه‌های همسالان نیز مجموعه‌ای از عوامل به گونه‌ای متفاوت بر دختران و پسران تأثیر می‌گذارند. تفاوت‌های برنامۀ درسی پسران و دختران مثل علوم خانه‌داری برای دختران و فلزکاری برای پسران دیده می‌شود و یا پسرها و دخترها اغلب تشویق می‌شوند که ورزش‌های مختلفی یاد بگیرند. محافل دوستی در درون و بیرون مدرسه هم معمولاً تمایزی خاصّ برای پسران و دختران قائل است. این سیاق آموزشی و تربیتی خانواده و رسانه، در سایر نهادها هم جریان دارد و بالتبع در نوع حضور زنان و مردان در اجتماع هم تأثیرگذار است. مثلاً معمولاً زنان پله‌های پایین‌تر سلسله مراتب شغلی را اشغال می‌کنند؛ مثل منشی‌گری یا کارهای دفتری و کمتر تخصّص‌های حرفه‌ای در سطوح بالا دارند و حتّی اگر شغلی را هم بگیرند در آن‌ها کمتر امکان ترفیع و ترقّی وجود دارد و یا حقوق و مزایای کمی دارد و یا کارهای نیمه وقت دارند.

تقسیم کار مبتنی بر جنسیت در کارهای خارج از منزل نیز تا حدودی زاییدۀ اختلاف فرصت‌های آموزشی برای مردان و زنان است. به طور کلّی حضور زنان در مراحل عالیۀ نردبان آموزشی کمتر از مردان است و شواهد هم نشان می‌دهد که تا به حال زنان عموماً آموزش کمتری از هر نوع در مقایسه با مردان دریافت می‌کنند.

یکی از مظاهر بسیار آشنای عدم توازن جنسیتی در نظام آموزشی این است که زنان عموماً به انتخاب رشته‌های به‌خصوصی گرایش دارند و به ویژه از علوم و تکنولوژی دوری می‌جویند. این طرز انتخاب رشته به نوبۀ خود بر اقسام مشاغلی که در دسترسشان قرار دارد، تأثیر می‌گذارد. امتیازهای منفی زنان را در زمینۀ اشتغال باید با نقش بالفعل یا بالقوۀ آن‌ها در خانواده نیز مرتبط دانست. از آنجا که بار اصلی کار منزل بر دوش زنان قرار دارد، خواه ناخواه این وضع دامنۀ انتخاب شغلی را بر ایشان محدود می‌کند. بعلاوه کارفرما و کارگر هر دو معمولاً تحت تأثیر اعتقاد رایجی قرار می‌گیرند که می‌گویند جای زن در خانه است و کردارشان را نیز با چنین عقیده‌ای تطبیق می‌دهند. بالاخره باید گفت که خود زنان هم طوری در جامع بار می‌آیند که باور می‌کنند همسر و کدبانو بودن برایشان مناسب‌تر از توقّع تحصیل برابری با مردان در صحنۀ اشتغال است.

علی‌رغم آنچه در تربیت متفاوت و آموزش متنوع و در نتیجه اختلاف در اشتغال پایگاه‌های اجتماعی بین مردان و زنان گفته شد، این فرایند در کشورمان متفاوت است؛ زیرا با آنکه تمایزات جنسیتی در آموزش و تربیت جریان دارد ولی نحوۀ انتخاب رشته‌های دانشگاهی و حتّی تحصیلات عالیه نه تنها در انحصار مردان نیست بلکه در زمان حاضر زنان ظرفیت بیشتری از دانشگاه‌ها و تحصیلات عالیه را به خود اختصاص داده‌اند. گرچه در آینده این روند می‌تواند به بحران در ازدواج یا اشتغال کشیده شود و این خود نیاز به برنامه‌ریزی و ظرفیت‌سازی متناسب دارد.

منابع :

1-رتیزر، جورج؛ نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ ثلاثی، تهران، علمی، 1377، چاپ سوم، ص 472.

2-گیدنز، آنتونی، جامعه شناسی، صبوری، تهران، نی، 1378، چاپ پنجم، ص 175 و 200-198.

3-آبر کرامبی، نیکلاس و دیگران، فرهنگ جامعه شناسی، ترجمۀ پویان، تهران، چاپخش، 1367، چاپ اول، صص 342-341.


مقاله
نویسنده	داوود رحیمی سجاسی

مقاله

نویسنده

داوود رحیمی سجاسی

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22