تحلیل جامعه شناختی

كلمات كليدي : تحليل ساختار، قوانين عام، زمينه اجتماعي، تحليل ساختار

اصطلاح جامعه‌شناسی در معنای لفظی چون از ریشه مصاحب و تحقیق در واژه‌ لاتینی است، بطور تحت اللفظی، تحقیق در فرآوردهای مصاحبت و اجتماع را معنا می‌دهد. از این نظر گاه تحلیل جامعه‌شناختی را می‌توان تحقیق در مبانی عضویت افراد در جامعه تعریف کرد. ولی در اصطلاح فنی‌تر، تحلیل جامعه‌شناختی عبارت است از تحلیل ساختار روابط اجتماعی که بر اثر تعامل بوجود آمده است.

به عبارتی تحلیل جامعه‌شناختی عبارت است از بررسی واقعیات اجتماعی یا مطالعه تشریح کننده، مقایسه کننده و توضیح دهنده جوامع بشری و تحلیل رفتار و کردار انسان‌ها در جامعه بر حسب زمان و مکان و علت آنها.

در نتیجه مسائلی چون چگونگی تبیین باورها، ارزش‌های جمعی، نسبت موجود میان امر فردی و امر اجتماعی، چگونگی اندیشیدن به کنش و انگیزه‌هایی که می‌توان برای رفتارهای فردی در نظر گرفت یا وزنی که می‌بایست برای جبرهای اجتماعی قائل شد و چگونگی تحلیل این جبرها، می‌تواند تحت عنوان تحلیل جامعه‌شناختی مطرح شود.

سابقه تحقیق در باب جامعه را البته می‌توان به افلاطون و ارسطو در فلسفه یونان و ابن خلدون در تمدن اسلامی و عصر روشنگری اسکاتلندی که به اروپائیان تعلق دارد رساند، ولی اصطلاح جامعه‌شناسی و در نتیجه تحلیل جامعه‌شناختی به زمان کنت برمی‌گردد که مشربی ثبوتی و نوعی اساس علمی برای مطالعه جامعه فراهم آورد. تحلیل جامعه‌شناختی نوعی دیدگاه است که می‌خواهد افراد و وقایع را در یک زمینه‌ وسیع اجتماعی جای دهد و با بررسی زمینه اجتماعی عمل، مسائل مهمی را درباره ماهیت مسئولیت افراد در قبال قانون و اخلاق مطرح می‌کند و صورت تازه‌ای از آگاهی را برای ما حاصل می‌کند که نسبت به معماهای یک تمدن غیر دینی و صنعتی حساسیت دارد.

اهمیت و جایگاه

این تحلیل از اغلب دانش‌های دیگر از قبیل روانشناسی اجتماعی، جغرافیای انسانی، مطالعه محیط زیست، جمعیت‌شناسی، آمار و اقتصاد استفاده می‌کنند. نظریه‌پردازان علوم اجتماعی برای تحلیل جامعه‌شناختی دانشی استوار بر پایه پدیده‌های اجتماعی بوجود آوردند و به طرق گوناگون تلاش می‌‌کردند تحلیل خود را با نظریه‌های خاص به کرسی بنشانند و مدعی هستند تحلیل جامعه‌شناختی آنها خصلتی علمی دارد که اجبارهای برآورده‌ از سوی دستگاههای اجتماعی و اختیار کنندگان هر دو، در قالب آن حفظ می‌شود. به همین دلیل آنها به تحلیل‌هایی رسیدند که برای فهم اسرار جوامعی که در آنها به سر می‌بریم، ضرورت دارد.

رویکردها

اگر بخواهیم به طور عملیاتی به نکات کلیدی تحلیل‌های جامعه‌شناختی اشاره کنیم می‌توانیم مثلا به وبر که با اصل موضوعه جامعه‌شناختی ادراکی، پدیده‌های اجتماعی در مقیاس کلان را بر مبنای ادارک نگره‌ها و کنش‌های فردی قرار می‌دهد که علت آن پدیده‌ها هستند یا پارتو به دنبال این سؤال است که چرا افراد در اجتماع همیشه نسبت به افکار نامطمئن، سست و نادرست، اعتماد نشان داده و این گونه افکار را باور می‌کنند و نظریه مشتقات را بیان می‌کند. او دلائل باورهای مردم را در عین حال علت آنها نیز می‌داند. پس تحلیل‌های جامعه شناختی مختلف را می‌توانیم به رویکردها و نظرگاههای مختلف استناد دهیم که با توجه به موضوع مورد بررسی‌اش می‌تواند به حوزه‌های مختلف بپردازد مثل جامعه‌شناختی توسعه، که وضعیت توسعه را در جوامع تجزیه و تحلیل می‌کند یا جامعه‌شناسی انحرافات، وضعیت انحراف را بررسی می‌کند.

منابع :

1. بودون، ریمون؛ مطالعاتی در آثار جامعه‌شناسی کلاسیک، پرهام، تهران، مرکز،‌1383، چاپ اول، ص 10-5.

2. سووه، توماس؛ فرهنگ اصطلاحات اجتماعی و اقتصادی، ترجمه آزاده، تهران، مازیار، 1354، چاپ اول، ص 346.

3. آبرکراجی، هیل، ترنر؛ فرهنگ جامعه‌شناسی، ترجمه پویان، تهران، چاپخش، 1367، اول، ص 364- 362.

مطلب مکمل

کتاب جامعه برتر

کتاب «جامعه برتر» با نگاهی عمیق و نو در کلمات گهربار امیرالمؤمنین علیه السلام، بحث امر به معروف و نهی از منکر را مورد بررسی قرار داده است. 24 آبان 1393, 13:59

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28