تک سبب بینی، آفت تفکر ژرف است

3 دی 1386, 0:0

از جمله موانع بنیادین برای تفکر انتقادی تک سبب بینی است. این مانع بدان معنا است که ما از آن بابت که انسانیم نمی توانیم همه عوامل دخیل در پدیده ای را تشخیص دهیم و معمولا_ بر یک عامل متمرکز می شویم...

تک سبب بینی، آفت تفکر ژرف است از جمله موانع بنیادین برای تفکر انتقادی تک سبب بینی است. این مانع بدان معنا است که ما از آن بابت که انسانیم نمی توانیم همه عوامل دخیل در پدیده ای را تشخیص دهیم و معمولا_ بر یک عامل متمرکز می شویم. ذهن آدمی را حوزه ای «علت یاب» می نامند. به عبارت دیگر، علتیابی را از ویژگی های ذهن به حساب می آورند و این البته با موضوع «اصل علیت » یکی نیست. اصل علیت یک مقوله فلسفی و مابعدالطبیعی است در حالی که «تبیین علی» موضوعی در معرفت شناسی و شاخه اساسی آن فلسفه علم به حساب می آید. از لحاظ قدمت البته موضوع اصل علیت بر تبیین علی می چربد. علاوه بر این نمی توان این نکته را نادیده گرفت که تبیین علی، وادیهایی بس تازه برای اصل علیت فراهم کرده و به روی آن چشم اندازهای جدیدی را گشوده است؛ هرچند که آبشخورهای تبیین علی، در آغاز پیدایش معرفت شناسی جدید، با مقوله علیت بی ارتباط نیست. خلاصه این که دو مفهوم تبیین علی و اصل علیت دو مقوله جدا از هم هستند و خلط و خبط این دو آدمی را به مغالطه های زیادی می کشاند. از یک منظر می توان تبیین علی را به دو قسم؛ تبیین علی در علوم طبیعی و تبیین علی در علوم انسانی تقسیم کرد. گرچه عده زیادی از اندیشمندان و فیلسوفان خواهان آن بوده اند که قوانین حاکم بر جهان مادی را به انسان نیز گسترش و بسط دهند و رفتار آدمی را به مانند حرکت ماده تبیین نمایند، اما تاریخ علم گواه خوبی برای شکست این تلاش است و تقسیم بندی ما را موجه جلوه می دهد. جدا از این دو مقدمه، هدف از این مقال کوتاه توضیح یکی از ویژگی های تبیین علی در این مرز و بوم است آن را «تک سبب بینی» در پدیده های مربوط به انسانی می نامیم. پدیده هایی که به انسان مربوط می شوند از آن جهت که پیچیدگی های آدمی در آنها نیز ساری و جاری هستند و عوامل زیادی در شکل گیری و حادث شدن آنها دخیل هستند طبیعتا_ از جنبه های گوناگونی قابل مداقه، بررسی و تجزیه و تحلیند، اما یک تبیین تک سبب بین از آن رو که توصیفی از یک مجرا را مورد توجه قرار می دهد توصیفی ناقص به شمار می رود. از ویژگی های دیگر این نگاه و تبیین آن است که یکسونگری و تک سبب بینی نه تنها توصیفی ناقص را ارائه می دهد بلکه راه حل ها و نتیجه گیری های مسبوق به این توصیف را نیز به صفات خود مبتلا می سازد. به عبارت دیگر، ویژگی های این نوع تبیین به راه حل ها نیز سرایت می کنند و جواب ها را نیز در محدوده تنگ و بسته نگه می دارد. به گمان ما جامعه ای که در آن زندگی می کنیم در مقام تبیین و تحلیل وقایع کم و بیش دچار این ویژگی تک سبب بینی است. هنگامی که مسوولی عنوان می کند «ایران مشکل فرهنگی، سیاسی و امنیتی ندارد بلکه مشکل ما مشکل اقتصادی است» یا وقتی که یکی از اندیشمندان این دیار یادآور می شود که «دانشمندان را تشویق ها و جوایز بین المللی می سازند» یا موقعی که در بین مردم می شنویم که «همه مشکلات ما به خاطر امریکا و انگلیس هستند» یا «جمعیت زیاد، توسعه یافتگی را به وجود آورده است» و از این قبیل عبارات، در همه این نقل قول ها ویژگی و خصیصه فوق بوفور و بوضوح هویدا است. منبع: مهر

روزنامه همشهری

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22