جهانی شدن فرهنگ و سیاست

جهاني شدن فرهنگ و سياست

محمد امین اكبرپور

در سال‌های اخیر بحث جدیدی وارد مباحث سیاسی گشته است و آن جهانی شدن فرهنگ و الگوهای اخلاقی یک جامعه با سیاست جوامع است. مراد از جهانی شدن فرهنگ و سیاست، در واقع یکی شدن این دو مفهوم و یا به عبارت دیگر، نگرش به علم سیاست به عنوان یک مقوله فرهنگی است. این مسئله پدیده‌ای جدید در دنیای معاصر نمی‌باشد و علاوه بر اینکه ریشه در نظریات اندیشمندان و نظریه پردازان دارد ریشه‌ای تاریخی دارد و این همان پدیده ای است که در دولت _ شهرهای یونان قدیم دیده می‌شد. یعنی آمیزش فرهنگ با سیاست. ‌

در دوران‌های حیات یک جامعه، گاهی سیاست بر فرهنگ چیره می‌شود و زمانی فرهنگ بر سیاست. به یک تعبیر، فرهنگ، هم یک وسیله کسب چیرگی بر محیط فیزیکی و طبیعت است و هم از طریق آن ظرفیت تفکر انسان در روابط و کنش‌های معنادار او در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را می‌توان تفسیر کرد. و فرهنگ بستری است که دیگر عرصه‌های جامعه را ساماندهی و تنظیم کرده و در مسیر مورد نظر هنجارهای جامعه هدایت می‌نماید و از این طریق نقش فرهنگ و الگوهای رفتاری درونی شده یک ملت مهم می‌نماید. از این زوایه می‌توان این فرضیه را طرح کرد که هر چه عرصه سیاست تنگتر می‌گردد، مفهوم و کارکرد آن به قلمرو فرهنگ نزدیک تر می‌شود. یعنی در جوامع کوچک از لحاظ سیاسی می‌توان فرهنگ غنی و رعایت آن در دیگر زمینه‌ها و ساماندهی فعالیت‌های اجتماع را مشاهده نمود. فرهنگ در بخش‌ها و عرصه‌های کوچک محلی و بومی بهتر می‌تواند نقش و کارایی خود را نشان دهد.‌

ولی زمانی که فرایند جهانی شدن جوامع به وجود آید فرهنگ نقش اولیه و اصلی خود را از دست می‌دهد. حوزه عمل و حاکمیت دولت _ ملت به نفع نهادها و رژیم‌های بین المللی تمام شده و اصول، قواعد، هنجارها و روش‌های فراگیر جهانی جایگزین روش‌ها و اصول محلی، ملی و منطقه ای می‌گردند. از این رو سیاست و فرهنگ‌های ملی از همه جهات در دام فرایندهای اقتصادی گرفتار می‌آیند.‌

پیام بازیگران عرصه جهانی شدن نیز آن است که نیروهای اقتصادی و دانش فنی به سمت همگونی و یکدستی در اشکال سیاسی، اقتصادی و رفتارهای دولتی پیش خواهد رفت. در چنین شرایطی نیز کاروان جهانی شدن مجذوب بازیگران قدرتمند و برخوردار از دولت‌های قوی غربی و در یک کلام نظام‌های لیبرال دموکراتیک خواهد شد. به تعبیر دیگر، کشورهایی که به هر دلیل در مقابل این موج فراگیر جهانی مقاومت کنند، دیر یا زود به انزوا کشده شده و از جهات مختلف مستحیل خواهند شد.‌

هنگام بررسی بحث جهانی شدن از منظر سیاست و فرهنگ، نمی توان دیدگاه‌های متعارض موجود در این زمینه را نادیده گرفت. یکی از این دیدگاه‌ها پایان تاریخ است که فرانسیس فوکویاما برای جهان مطرح کرده است. دیدگاه دیگر که در دهه پایانی قرن بیستم جذابیت بیشتری برای اندیشه ورزان و سیاستمداران داشت، بحث رویارویی تمدن‌ها از ساموئل هانتینگتون بود. به عقیده او چالش‌های آینده جهان ماهیت فرهنگی دارد و پیامد سیاسی آن برخورد در خطوط گسل میان تمدن‌های عمده دنیاست.

به همین دلیل سیاست‌های جهانی در دهه‌های اخیر از دغدغه‌های ژئوپلیتیک به سمت علایق فرهنگی و تنش‌های احتمالی میان تمدن‌ها هدایت می‌شوند و جهانی شدن نیز به نوبه خود، با شعار اهداف اقتصادی نتیجه بخش برای جوامع، فرهنگ و هنجارها و الگوهای اخلاقی آنها را نادیده انگاشته و از طریق حربه‌های فرهنگی و اجتماعی نقش خود را بازی می‌نماید. چرا که فرهنگ عاملی است که دیگر عوامل و بخش‌های جامعه را ساماندهی می‌نماید.‌

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22