خودگروی ‌در نظام اخلاقی اسلام

16 اردیبهشت 1397, 18:41

در مطلب قبل بیان شد که خودگرای اخلاقی ، غایت انگار است ؛ یعنی همواره در پی به دست آوردن بیش ترین خیر، سود و مصلحت است و در اعمال خود، پیوسته به نتایج نظر دارد.

نویسنده: حسین راضی

در مطلب قبل بیان شد که خودگرای اخلاقی ، غایت انگار است ؛ یعنی همواره در پی به دست آوردن بیش ترین خیر، سود و مصلحت است و در اعمال خود، پیوسته به نتایج نظر دارد. علاوه بر این، آنچه برای او مهم است، خیر و صلاح خودش است نه دیگران. خودگروی اخلاقی عموماً خودگروی روان شناختی را مسلّم می‌گیرد؛ یعنی هر کس پیوسته در پی بیشترین خیر خویش است، خواه آن را لذت بداند یا اموری چون سعادت ، معرفت ، قدرت و یا تحقق کمالات نفس. در نوشتار قبل به بررسی و نقد خودگروی پرداختیم. اینک ادامه بحث:‌

‌4. در نظام اخلاقی اسلام خودگروی ، به یک معنا و در یک مرحله، مورد تایید است؛ هر چند هدف نهایی نیست. توضیح اینکه در بسیاری از متون دینی ، برای دعوت به فعل اخلاقی، از عنصر وعده و وعید، که بازگشت آن به جلب سود برای خود و دفع زیان از خود است، تکیه شده است؛ و این با خودگروی اخلاقی سازگار است؛ یعنی به انسان گفته می‌شود برای آنکه به سعادت برسی، از نعمت های جاودان ِ بهشت بهره مند شوی و از عذاب دوزخ رهایی یابی ، عمل صالح انجام ده . این همان خودگروی است ؛ اما باید توجه داشت که مخاطب چنین سخنانی گروه متوسط آدمیانند و برای بلند همتان و اولیای الهی توجه به خدا جای توجه به خود را می‌گیرد. در این مرحله کسانی که کارهای نیک را تنها به خاطر عشق به خدا انجام می‌دهند، بر کسانی که از ترس دوزخ یا به شوق بهشت چنین می‌کنند، برتری دارند. ‌

امیرمومنان(ع) می‌فرماید: مردمی خدا را به امید بخشش پرستیدند، این پرستش بازرگانان است؛ و گروهی او را از روی ترس عبادت کردند و این عبادت بردگان است و گروهی وی را برای سپاس پرستیدند و این پرستش آزادگان است.

5. در یک نگاه عمیق دینی ـ عرفانی، توجه به خود و تلاش برای به دست آوردن خیر و صلاح خود گناهی نابخشودنی است و ازمراتب شرک به شمار می‌رود. عارف وارسته نباید هیچ چیز، حتی اطاعت و بندگی خدا را، وسیله رسیدن به لذات خود، هر چند لذت های معنوی، قرار دهد. به گفته بوعلی سینا: عارف، حق [خدا] را می‌خواهد نه برای چیزی غیر حق و هیچ چیز را بر معرفت حق ترجیح نمی دهد؛ عبادت او تنها به خاطر این است که خداوند شایسته عبادت است و عبادت ذاتاً رابطه ای شریف به شمار می‌آید، نه به خاطر اشتیاق به چیزی یا ترس از چیزی.

منبع: اخلاق هنجاری، تالیف: علی شیروانی، انتشارات کانون اندیشه جوان، 1384(با اندکی تلخیص)


مقاله
نویسنده	حسین راضی

مقاله

نویسنده

حسین راضی

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22