غیرتمندی
قال علی(ع):«اِنَّ اللهَ یغارُ لِلْمؤمِنِ فَلْیغَرْ، مَنْ لا یغارُ فَاِنَّهُ مَنْکُوسُ الْقَلْب»
غیرت و حمیت، یعنی تلاش در نگهداری آنچه که حفظش ضروری است، این صفت در قالب مطلوبش از شجاعت، بزرگمنشی و قوت نفس انسان سرچشمه میگیرد و یکی از ملکههای نفسانی انسان و سبب مردانگی است و مردِ بیغیرت از زمره مردان خارج است.[1]
اگر غیرت بری با درد باشی
وگر بیغیرتی نامرد باشی[2]
غیرتمندی یکی از کمالات انسانی است که خداوند متعال آن را در وجود بشر نیز آفریده است و میپسند که مؤمن این صفت را در حد بالا داشته باشد و در مسیر صحیح خود پاس بدراد.
شاید مراد از وارونگی دل این باشد که شخص بیغیرت از حالت طبیعی انسان خارج شده و به ورطه پوچی و تباهی سقوط کرده است. وجود غیرت تا جایی مهم جلوه مینماید که حتی شارع مقدس اسلام در تشریع احکام نیز به آن عنایت داشته است. رسول خدا(ص) در این رابطه میفرماید:
«اَلا وَ اِنَّ اللهَ حَرَّمَ الْحَرامَ وَ حَدَّ الحُدودَ وَ ما اَحَدٌ اَغْیرَ مِنَ اللهِ وَ مِنْ غَیرَتِهِ حَرَّمَ الْفواحِش»[3]
آگاه باشید که خداوند، محرمات را حرام و حدود را وضع کرد و هیچ کس غیورتر از خدا نیست که از روی غیرت، زشتیها را حرام کرده است.
و در پی آن نیز، خدا به هر غیرتمندی نظر لطف و مرحمت دارد. امام صادق(ع) فرمود: اِنَّ اللهَ غَیوُرٌ یحِبُّ کُلَّ غَیور[4]ٍ خداوند، غیور است و هر غیرتمندی را دوست دارد. بر این اساس مراد از غیرت خداوندی که در وجود انسانها نیز تعبیه شده تا حدودی واضح میگردد.
اما غیرت در نگاه اول شاید تنها در مورد ناموس به ذهن متبادر نماید، اما این قسم جزئی از این صفت طیبه است. بهطور کلی بزرگان برای این خلق حسنه سه دسته را نام بردهاند که بنابر اختصارگویی بیان مینماییم.
الف ـ غیرت دینی
منظور از غیرت دینی، این است که انسان مؤمن نسبت به دین و تمام ملزومات آن پایبند بوده و در جهت اعتلای آن قدم بردارد؛ بر این اساس، تمام احکام شرع مثل جهاد، امر به معروف و نهی از منکر و... میتواند در راستای غیرت دینی قرار گیرد.
قرآن مجید با لحن تحریکآمیزی از مسلمانان میخواهد که ضمن تقویت غیرت دینی خویش در موارد لزوم، آن را بهکار گیرند و از اسلام و مسلمانان بییاور دفاع کنند:
«وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلوُنَ فی سَبیلِ اللهِ وَ الْمُستَضْعَفینَ مِنَ الرِّجالِ و النِساءِ وَ الْوِلْدانِ»[5] شما را چه شده که در راه خدا و مردان و زنان و کودکان مستضعف نمیجنگید؟
ب ـ غیرت ناموسی
این همان معنای قویتر است، محافظت از ناموس، نشانگر غیرتمندی فرد مؤمن بوده؛ در همین زمینه ارشادات بسیاری از سوی خداوند متعال در قالب احکام اخلاقی و فقهی در جهت تحکیم این صفت وارد شده است؛ بهطور مثال در فتاوی امام چنین آمده است: «اگر به ناموس کسی ـ خواه همسرش باشد یا دیگران ـ به قصد تجاوز حمله شود، واجب است به هر وسیله ممکن آن را دفع کند؛ گرچه به کشتن مهاجم بیانجامد، بلکه اگر قصد آبروریزی به کمتر از تجاوز هم داشته باشد، به ظاهر حکمش همین است.»[6]
همچنین، مسلمانان وظیفه دارند که در میان خود زمینههای هرگونه ناامنی برای ناموس خود را از بین ببرند، بنابراین آنچه مهم است پیشگیری است؛ زنان با رعایت شؤون اجتماعی و به دور از هرگونه خودنمایی وارد اجتماع شوند. نکتهای که به نظر میرسد باید مورد توجه قرار داد میانهروی در پیادهسازی غیرت است، البته میانهروی در همه امور هم مورد تأیید عقل و هم مورد پذیرش اسلام است. حضرت امیر(ع) در مورد اثرات افراط و تفریط در غیرتمداری میفرماید:
... إِیّاکَ وَالتَّغایُرَ فى غَیرِ مَوضِعِ غَیرَةٍ فَإِنَّ ذلِکَ یَدعُو الصَّحیحَةَ إِلَى السُّقمِ وَالبَریئَةَ إِلَى الرَیبِ... ؛[7]
از غیرت نابجا بپرهیز؛ زیرا این کار، زن درستکار را به انحراف و زن پاکدامن را به تردید مىکشاند.
مطلبی تأمل برانگیز
در قالب احکام شرعی مثل قرآن و حدیث رسیده است که خوردن گوشت خوک حرام است؛ در باب حکمت این حکم شرعی آمده است که خوک غیرت ناموسى ندارد، و دچار پلیدى و دیوثى است تا جایى که جفت خود را در معرض خوکهاى نر دیگر قرار داده و از این عمل علاوهبر این که باکی ندارد، لذت هم میبرد! و این صفات و اخلاق بدون شک در گوشت او تأثیر دارد، از این جهت اشخاصى که عادت به خوردن گوشت خوک دارند، تحت تأثیر این صفات زشت قرار میگیرند.[8]
ج ـ غیرت ملّی
مراد از آن احساس مسؤولیت در برابر تمامیت ارضی کشور اسلامی است. وطندوستی و مشارکت در دفاع از میهن و هممیهنان مسألهای است که با سرشت انسانی عجین و از سوی اسلام نیز به رسمیت شناخته شده است و روایت زیر گواه آن میباشد: «حُبُّ الْوَطَنِ مِنَ الْایمانِ»[9]وطن دوستی از ایمان است.