محیط زیست در قرآن

محیط زیست در قرآن

28 فروردین 1397, 15:41

بررسی دیدگاه زیست محیطی اسلام، بیانگر آن است که آموزه‌های دینی، ضمن پرهیز دادن از اسراف، تاکید در بهره برداری بهینه از منابع، گسترش منابع طبیعی تجدید پذیر، ایجاد انگیزه‌های درونی جهت گسترش عوامل زیست محیطی و رعایت بهداشت محیط مورد تاکید است.

نویسنده: شیرین علوی

اسلام با وجود طرح آدمی به مثابه جانشین خدا در روی زمین، تمام هستی را زنده و دارای شعور می‌داند و بر خلاف بسیاری از دیدگاه‌های غیور دینی که رشد و شکوفایی آدمی را تنها در گرو برخورد متعدد و مسئول وی در برابر انسان‌های دیگر می‌دانند، رشد او را همزمان با ادای حقوق انسان‌های دیگر، در گرو ادای حقوق حیوانات و سایر عناصر محیط زیست می‌بیند.

اسلام ضوابط اخلاقی و حقوقی متعددی را برای حیوانات و گیاهان مطرح کرده است که این ضوابط را می‌توان با توجه به مسئله بحران محیط زیست مورد توجه قرار داد. قرآن در آیه 205 سوره بقره، از کسانی که دست به انهدام کشت و نسل حیوانات و گیاهان می‌زنند، به عنوان مفسدان فی الارض یاد کرده است.‌

دستورهای اسلام و توصیه‌های حضرت رسول اکرم (ص)، مسلمانان را بر آن می‌دارد تا با تقدس و احترام به طبیعت و عوامل زیست محیطی نگریسته، با رعایت حقوق آنها، در عمل رشد و تعالی خویش را رقم بزنند.

از سوی دیگر، بسیاری از آیات قرآن وقتی که درباره آب، خاک، باد و دیگر عوامل زیست محیطی بحث می‌کنند، ضمن بیان منافع مادی این عوامل، از آنها به مثابه آیه‌ای که آدمی را از فیزیک به سمت متافیزیک سوق می‌دهد، یاد کرده‌اند. به شکل مشابهی، رسول اکرم (ص) تلاش داشتند تا مسلمانان را از طبیعت به سمت خالق آن سوق دهند.

در این زمینه احادیث و روایات زیادی از پیامبر(ص) وجود دارد. ایشان فرموده اند: کسی که نخلی را بکارد، چاهی حفر کند و آبی را جاری سازد، دارای صدقه جاریه است. توجه پیامبر اکرم (ص) به حقوق حیوانات تا جایی بود که با دیدن شتر پای بسته که بار بر دوشش بود فرمود: به صاحب این شتر بگویید که خودش را برای شکایت شترش در روز قیامت، حاضر کند.‌

در کنار حقوقی که همواره با عناوین حق الله، حق النفس و حق الناس در ادبیات دینی مطرح بوده است، نشان می‌دهد که خداوند برای تمامی مسائل و موجوداتی که خلق کرده است حق و حقوقی را مشخص نموده است لذا انسان در قبال محیط زیست و محیط زندگی خود مسئولیت دارد.

خداوند در بسیاری از آیات قرآن بر طبیعت و جهان آفرینش تاکید داشته و مراحل خلقت زمین و آسمان را بیان داشته و انسان‌ها را به تفکر در دستگاه آفرینش و جهان هستی دعوت نموده است. در بسیاری از آیات قرآن خداوند به پدیده‌های زمین و آسمان قسم خورده و این نشان از تقدس این پدیده‌ها در نزد خداوند دارد. لذا انسان‌ها باید با حفظ کردن زمین و محیط زیست سعی در نگهداری و حفظ آن بنمایند.‌

خداوند در قرآن از انسان‌ها خواسته که ادای امانت و تکلیف نموده و روزگاری امانت الهی را پس خواهند داد. بی شک یکی از این امانات الهی، طبیعت و محیط زیست انسان‌ها خواهد بود.

لذا مسلمانان موظف به ادای امانت هستند و این امانت می‌تواند شامل عوامل و ذخایر محیط زیستی باشد و یک نسل نباید به تنهایی و بدون توجه به نسل‌های دیگر، به تنهایی به مصرف ذخایر و منابع مزبور بپردازد. مفهوم اخیر نیز که به عدالت بین نسلی اشاره دارد، می‌تواند در کنار مفاهیم دیگر قرآنی مطرح شود.‌

آسیب زدن به محیط زیست از منظر اسلام عملی نکوهیده و مطرود است. شدت کراهت آسیب زدن به محیط زیست در حدی است که پیامبراکرم (ص) قطع یک درخت را هم عرض قتل نفس می‌دیدند.


مقاله
نویسنده	شیرین علوی

مقاله

نویسنده

شیرین علوی

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22