معیار ارزش اخلاقی

نویسنده: علی مهدوی

قرآن؛ بهار دلها

‌«و ما تنفقوا من خیر فلانفسکم و ما تنفقون الاابتغاء وجه الله؛ آنچه انفاق می‌کنید به نفع خود شماست، اما در صورتی که جز به طلب وجه الله انفاق نکنید»(رعد: 22).‌

از دیدگاه اسلام، کار اخلاقی و ارزشمند، کاری است که صرفاً برای تحصیل رضای خداوند انجام گیرد. رضای خداوند مراتبی دارد و انسانها به صور گوناگون در جستجوی رضای خدا هستند؛ یعنی این خواسته در ایشان شکلهای مختلفی دارد: گاهی رضای خداوند به این لحاظ که منشاء پاداش اخروی می‌شود و یا به این لحاظ که منشاء نجات از عذاب می‌شود مورد توجه انسان است و انگیزه انجام کارهایی به دست او خواهد شد؛ ولی گاهی هیچ یک از پاداش یا کیفر مورد توجه وی نیست و انگیزه وی در انجام کاری، صرفا رضا و خشنودی خداوند خواهد بود که این حقیقت برای او مطلوبیت ذاتی دارد. چنین حقیقتی است که در اولیای الهی تحقق پیدا می‌کند و به عنوان انگیزه کارها و عبادتها روی آن تکیه می‌شود. به هر حال از دیدگاه اسلام حد نصاب ارزش اخلاقی کار آن است که برای رضای خداوند انجام شود. به عبارت دیگر؛ مقوّم ارزش اخلاقی کار این است که به منظور تحصیل رضایت و خشنودی خداوند انجام گیرد.‌در قرآن آیاتی داریم که تقریبا به طور مطلق، رضای خداوند را مقوّم ارزش اخلاقی کارها معرفی می‌کند و در مقابلش نیتها و انگیزه هایی را که مخالف با رضای خداوند و نامتناسب با آن باشد، موجب سقوط فعل از ارزش اخلاقی دانسته و به عنوان ضد ارزش اخلاقی مطرح می‌کند. نسبت به بعضی موارد، آیات زیادی صریحا و نیز با تاکید روی رضایت خداوند تکیه کرده است شاید به این علت که در این موارد خاص، انسان بیشتر در مظانّ انحراف و در معرض نیتهای نادرست قرار می‌گیرد؛ از این رو خداوند برای جلوگیری از انحراف از ارزشهای اخلاقی و پیشگیری از سقوط انسان در ارزشهای منفی بویژه روی نیت و انگیزه الهی تاکید کرده است و بر عکس، در موارد دیگر وضع به گونه ای است که اگر کسی نیت غیر خدایی داشته باشد، این یک حالت انحرافی و استثنایی خواهد بود مثل اینکه کسی فقط برای ریاکاری نماز بخواند چنین چیزی در مومنین جنبه استثنایی دارد و در منافقین اتفاق می‌افتد؛ ولی در این موارد خاص که روی رضایت خداوند تکیه شده، حالت انحرافی یک استثنا نیست، بلکه بسیاری از مردم و حتی مومنین مبتلابه آن می‌شوند. مثلادر انفاقات این حالت زیاد اتفاق می‌افتد و از جاهایی است که چون مورد حاجت و لغزشگاه بوده، قرآن رویش تکیه می‌کند، مانند آیه صدر بحث. ‌


مقاله
نویسنده	علی مهدوی

مقاله

نویسنده

علی مهدوی

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22