نثر

كلمات كليدي : نثر، مسجع، مرسل

نویسنده : مهدي زيركي

نثر در لغت به معنای پراکندگی، پراکندن و افشاندن و نیز افشانده و پراکنده به کار می‌رود. در تعریف اصطلاحی آن گفته‌اند:

«نثر سخنی است مسئولیت آور که در آن قصد و اراده نویسنده یا گوینده نقش اساسی دارد و بیشتر متکی به جمله‌های خبری است».

«نثر عبارتی است که گوینده را در آن مقصد و مرادی به جز بیانی ساده و ادای قصدی خالی از احساسات و هیجانات درونی نباشد».

«نثر سخنی است که از موسیقی، وزن و قافیه برخوردار نیست»

نثر را به دو نوع مکتوب و غیرمکتوب تقسیم می‌کنند که هر کدام آن‌ها نیز دارای اقسامی است:

الف) نثر غیرمکتوب

1) محاوره‌ای: که در آن گوینده تعبیراتی را که زبان محاوره و گفتگوی عامه در اختیار او قرار داده است به کار می‌برد و معمولاً انتخابی از کلمات در بین نیست.

2) خطابه: در این نثر شیوه کلام آراسته‌تر بوده و حشو و زوایدی کمتر دارد به صورتی که سخن علاوه بر معنی، تا حدودی نمایان‌گر گونه‌ای از تناسب و انسجام لفظی است.

ب) نثر مکتوب

1) مسجع: سخنی است که در آن جمله‌های قرینه دارای سجع و آهنگ باشد، این قید در نثر به منزله قافیه در شعر است. سجع در لغت به معنی آواز پرندگان است به خصوص آواز فاخته. به دو یا چند جمله‌ای که در آخر آن‌ها کلمات سجع آورده می‌شود، جمله‌های قرینه و آن متن یا نوشته را نثر مسجع می‌نامند.

2) مرسل: نثری است ساده و به دور از آرایش‌های ادبی مثل وزن و آهنگ، مرسل یعنی آزاد از قید و خالی از سجع. به طور غالب در نثر مرسل تعبیرات و تشبیهات و نیز لغات عربی کمتر به کار می‌رود. از سویی از گسیختگی لفظی و معنوی که در نثر محاوره‌ای هست، به دور می‌باشد. شایع‌ترین نثر رایج در ایران پس از ظهور اسلام این نوع نثر بوده است.

هر یک از این دو نوع مسجع و مرسل را می‌توان دارای دو نوع دانست:

الف) ساده

ب) فنی و مصنوع

در نثر مصنوع و فنی، نویسنده از لغات سنگین و جملاتی پیچیده و دارای تکلف بهره می‌گیرد تا به نوعی توان طبع خود را نیز به مخاطب نشان دهد. امّا نثر ساده از این پیچیدگی و تکلف به دور است. برای نثر مرسل ساده می‌توان کتاب‌های تذکرة‌ الاولیای شیخ عطار و نیز اسرار التوحید الوسعید ابوالخیر مثال آورد.

کتاب‌هایی چون مرزبان نامه وراوینی، اخلاق ناصری خواجه نصیر و بخش‌هایی از کلیله و دمنه نمونه‌های نثر مرسل فنی هستند.

نیز برای نثر مسجع فنی از کتاب‌های مقامات حمیدی حمیدالدین بلخی و راحة الصدور راوندی می‌توان یاد کرد. کتاب‌های مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری و گلستان سعدی نیز به سبک نثر مسجع ساده نگاشته شده‌اند.

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

خدايا! تو براى عاشقانت بهترين مونسى

و دلهايشان به جانب تو در غم و اندوه. اگر تنهايى آنان را به وحشت اندازد ياد تو مونسشان شود، و اگر مصائب به آنان هجوم آرد به تو پناه جويند، زيرا مى دانند زمام 23 دی 1395, 0:20