نقض

كلمات كليدي : نقض موضوع، نقض محمول، نقض طرفين، كم، كيف

نویسنده : مهدي افضلي

یکی دیگر از راه‌هایی که برای اثبات صدق یک قضیه نزد منطق‌دانان معتبر است و از اقسام استدلال‌های مباشر به حساب می‌آید نقض یک قضیه است. منطق‌دانان نقض را چنین تعریف کرده‌اند: تبدیل یک قضیه به قضیه‌ای دیگر که در صدق با قضیه اصلی ملازمه دارد، ولی دو طرف قضیه در جای‌گاه اصلی خود باقی بماند. تبدیل یک قضیه به نقض خود اقسام مختلفی دارد که در زیر بیان می‌شود:

1. نقض موضوع

در نقض موضوع کاری که صورت می‌گیرد این است که نقیض موضوع قضیه اصلی در قضیه دوم موضوع قرار می‌گیرد، ولی محمول در هر دو قضیه یکی است و کم و کیف قضیه هر دو تغییر می‌کند. خود تبدیل و جابجایی را نقض موضوع و قضیه تبدیل‌شده را منقوض الموضوع می‌نامند. از باب نمونه اگر قضیه ای داشته باشیم به این شکل که "هر انسانی جاندار است" در فرایند تبدیل منقوض الموضوع آن چنین می‌شود: "بعضی غیر انسان‌ها جاندار نیستند."

2. نقض محمول

کاری‌که در نقض محمول صورت می‌گیرد این است که موضوع در قضیه اول، در قضیه دوم نیز موضوع قرار داده می‌شود، ولی نقیض محمول قضیه اصلی را محمول قرار می‌دهند. اصل تبدیل را نقض محمول و قضیه تبدیل شده را منقوض المحمول می‌نامند. کمیت در این نوع تبدیل بدون تغییر باقی می‌ماند، ولی کیفیت تبدیل می‌شود. از باب نمونه اگر در قضیه اصل، یک قضیه موجبه کلیه به این صورت داشته باشیم: هر مسلمانی موحد است، در صورت تبدیل، قضیه سالبه کلیه‌‌ای بدین شکل پدید می‌آید: هیچ مسلمانی غیر موحد نیست. بدین رو در نقض محمول، محمول قضیه به نقیض بدل می‌شود و کیف آن نیز تغییر می‌کند، سلب و ایجاب به جای یکدیگر قرار می‌گیرند.

3. نقض تام

در نقض تام، نقیض موضوع و محمول قضیه اصلی به عنوان موضوع و محمول در قضیه تبدیل شده قرار می‌گیرد. در این نوع تبدیل، کم قضیه تغییر می‌کند، یعنی کلی به جزئی تبدیل می‌شود،‌ ولی کیف آن یعنی سلب و ایجاب سرجای خود باقی است. منطق‌دانان عمل تبدیل را نقض تام و قضیه تبدیل شده را منقوضه الطرفین می‌نامند. از باب نمونه اگر قضیه بدین شکل داشته باشیم که هر انسانی عاطفی است،‌ پس از تبدیل چنین قضیه‌ای خواهیم داشت: بعضی از غیر انسان‌ها غیر عاطفی هستند. در سالبه‌ها نیز مانند موجبه عمل می‌شود.


مقاله
نویسنده	مهدي افضلي

مقاله

نویسنده

مهدي افضلي

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

دعا در نهج البلاغه

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22