پالایش حماسه عاشورا از بدعتها

پالايش حماسه عاشورا از بدعتها

خلیل آقا خانی

وقتی سخن از آسیب شناسی عاشورا می‌کنیم، مقصود نگاه جامعه شناختی مذهبی به پدیده‌ای به نام عاشوراست. بنابراین می‌خواهیم رفتار مردم و جامعه را نسبت به یک پدیده مذهبی تبیین کنیم.

عاشورا همانند هر حقیقت روشن دینی، در بستر زمان دچار آسیب‌هایی می‌شود که شامل بدعت، خرافات، تحریف و مانند آن است. هر چیزی که از سوی مردم با اقبال بیشتری مواجه باشد، دست تحریف در آن بیشتر وارد می‌شود. از این رو شعرهای شاعران مردمی‌تر، بیشتر دچار تصحیف و تحریف می‌شود و هر کسی واژه‌ای را جایگزین واژه‌ای می‌کند که شاعر گفته بود.

شهید مرتضی مطهری در بخشی از آثار خود بویژه حماسه حسینی، نگاه دقیق به موضوع آسیب شناسی عاشورایی دارد و از تحریفات معنوی و مانند آن سخن می‌گوید.

کوتاهی عالمان در برابر تحریفات

با نگاهی به موضوع عاشورا و آسیب‌هایی که از سوی جامعه به این حقیقت روشن الهی وارد شده می‌توان آن را در چند حوزه شناسایی کرد. بخشی از آسیب‌هایی که حماسه عاشورایی با آن مواجه است متوجه عالمان دینی و بخش دیگری متوجه توده‌های مردم است. به این معنا که عالمان وظیفه و مسئولیت خویش را در قبال حماسه عاشورایی به درستی ایفا نکرده‌اند و با کوتاهی در این زمینه اجازه داده‌اند تا دست تحریف و بدعت بدان وارد شود.

اگر عالمان دینی مسئولیت و وظیفه خطیر خود را در قبال حماسه عاشورایی به درستی انجام می‌دادند، هرگز کسی به خود این جرأت را نمی‌داد تا آن را تحریف کند و فلسفه و اهداف آن را واژگونه سازد.

برخی از بدعت‌ها را می‌بایست در کوتاهی عالمان در برابر عوام زدگی جست و جو کرد. با اینکه مبارزه با هر چیزی که موجب وهن دین و مذهب است، وظیفه عالمان است، ولی می‌بینیم که عالمان دینی در برابر امری چون قمه‌زنی مخالفت نمی‌کنند و حتی در هندوستان و پاکستان، عالمان دینی راه سکوت را در پیش گرفته‌اند که اگر این سکوت را نکنند از سوی جامعه مذهبی طرد می‌شوند.

دست تحریف تا آنجا پیش رفته که داستان عشقی و خرافی تولید شود و فلسفه قیام را به شکل دیگری جلوه دهد. هرکسی می‌کوشد تا بهتر مردم را متاثر کند و به گریه وا دارد لذا از هر هنر باطلی با هر محتوای دروغی بهره می‌برد.

شاعرانی که با تاریخ واقعی و حقیقی عاشورا آشنا نیستند در اشعار خویش مطالبی را مطرح می‌کنند که وهن دین و مذهب است. رقابت در خودنمایی برخی از دسته‌های عزاداری، عامل دیگری برای تحریف حقیقت عاشورایی شده است. اگر بخواهیم در زمینه آسیب‌های جامعه شناسی مذهبی ایران در بخش حماسه عاشورایی سخن بگوییم می‌بایست به گوشه و کنار کشورهای جهان برویم و هر یک از مراسم و آداب و سنت‌های مردم را در این حوزه بررسی و مطالعه کنیم و آن را با حقیقت تاریخی بسنجیم؛ آنگاه خواهیم دریافت که تا چه اندازه به حقیقت، خیانت کرده و چهره‌ای نادرست از حماسه عاشورایی ارایه داده‌ایم.

در طول تاریخ، نه تنها در اشکال بلکه در محتوا نیز دست تحریف گشاده شده است و انواع دروغ‌ها، غلوها و مطالب ذلت آمیز به حماسه حسینی نسبت داده شده که انسان شرم می‌کند آن را تکرار کند و بر زبان راند.

حقیقت حماسه حسینی و چهره خونین عاشورایی چنان در طول تاریخ گرفتار امور خرافی، دروغ و بدعت و تحریف شده که نیازمند بازخوانی و ارزیابی دقیق در همه ابعاد است تا چهره واقعی از پس پرده‌های دروغین دوباره دیده شود.

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28