پرسش و پاسخ جامعیت قرآن(1)

17 آذر 1397, 4:27

آیا جامعیت قرآن به این معنا است که تمام علوم موردنیاز جوامع انسانی در قرآن وجود دارد یعنی جامعیت مطلق یا اینکه معنا و مفهوم دیگری دارد؟

پرسش:

پاسخ:

به نحو اجمال قرآن کریم به دلیل اینکه معجزه جاوید پیامبر گرامی اسلام(ص) برای همه عصرها و نسل‌ها می‌باشد بنابراین باید در همه زمان‌ها و مکان‌ها پاسخگوی نیازهای انسان باشد و این خود یک دلیل عقلی است بر این مدعا که قرآن کریم باید از یک جامعیت لازم برخوردار باشد.

مفهوم جامعیت

جامعیتدر لغت به معنی «فراگیری، وضع یا کیفیت جامع بودن» و در برخی دیگر از منابع به معنی شمول و فراگیری آمده است. (ترجمه فارسی المنجد)

اما جامعیت در اصطلاح این است که در آن از هیچ نکته و مسئله‌ای غفلت نشده است، و همه چیز را در خود دارد. و وقتی جامعیت قرآن می‌گوییم مرادمان این است که هر آنچه موردنیاز انسان است در قرآن هست. چه نیازهای دینی و چه نیازهایی که وصف دینی ندارند. (الاتقان فی علوم‌القرآن، ج 2، ص 393)

بعضی از صاحب‌نظران نیز معتقدند: جامعیت قرآن به این معنا است که هر آنچه از متون وحیانی دیگر ناب و خالص بوده است و باقی بوده تا زمان بعثت پیامبر اسلام(ص) و یا تحریف شده است و در زمان وحی محمدی(ص) نبوده است، در این متن وجود دارد. به بیان دیگر قرآن جامع معارف وحیانی استکه در دیگر متون دینی بوده است. (فصوص‌الحکم،ابن‌عربی، ذیل روایتجوامع‌الکلم). نتیجه آنکه جامعیت در اصطلاح به معنی فراگیری و شمول است، حال این شمول چه در عرصه آموزه‌های دینی باشد، و چه توسعه داشته باشد و امور غیردینی را نیز شامل شود.

تمایز میان جامعیت قرآن و دین

یکی از بحث‌های بسیار مهمی که میان اندیشمندان اسلامی مطرح بوده و هست، موضوع جامعیت دین است، که در این باره اظهارنظرهای مختلفی کرده‌اند. برخی از آنها دین را جامع دانسته و معتقدند این دین به نوبه خود تنها دین کامل است، زیرا بین کامل و جامع بودن قرآن است. اما عده بسیاری از جمله شهید مطهری(ره) بر این باورند که دین از جامعیت برخوردار است، به این معنا که دین به عنوان مجموعه‌ای مرکب از قرآن، سنت و روایات و دیگر تعالیم می‌باشد، ولی بحث در جامعیت قرآن تنها دایر مدار خود قرآن است. از این رو بحث جامعیت قرآن اخص از بحث جامعیت دین است. زیرا ممکن است کسی به جامعیت دین معتقد باشد اما به جامعیت قرآن در بیان مسایل باور نداشته باشد و آن را کافی و جامع نداند.

معیارهای جامعیت

1- پاسخگویی به تمام نیازهای انسان

اولین معیار و مسئله اساسی جامعیت، توجه به تمام ابعاد وجودی انسان است، چراکه انسان ابعاد مادی و غیرمادی دارد و یک قانون جامع، قانونی است که به همه این ابعاد و نیازهای انسان توجه کند، و پاسخ این نیازها را به نحو منطقی و عقلانی ارائه دهد. با دقت در آموزه‌های قرآن کریم درمی‌یابیم که در مجموعه تعالیم، اوامر و نواهی قرآن هم به بعد مادی و هم به بعد معنوی انسان، عنایت ویژه و جدی شده است.

2- انسجام و ارتباط منطقی بین نیازها

اگر میان نیازهای انسان، انسجام و ارتباط منطقی برقرار نشود، کار به افراط و تفریط کشیده می‌شود. انسانی که در تأمین نیازهای او یک سیستم و نظام صحیحی حاکم نباشد، ممکن است تک‌ساحتی رشد کند یا صرفاً مادی‌مسلک شود، یا بدون توجه به ضرورت‌ها و واقعیات زندگی فقط متوجه ارزش‌های معنوی و آخرتی گردد. قرآن کریم با جامعیتی که دارد این پیوند و انسجام منطقی را میان نیازهای انسان برقرار کرده است.

روزنامه کیهان

تاریخ انتشار: سه شنبه 22 خرداد ماه 1397

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22