وظیفه گروی عمل نگر

وظیفه گروی عمل نگر دو ویژگی دارد؛ نخست آنکه در تعیین خوب، بد، باید و نباید تنها به نتیجه کار نمی نگرد، بلکه ویژگی‌ها و امور دیگر را نیز مورد توجه قرار می‌دهد و به همین سبب در شمار نظریه‌های وظیفه گرا جای دارد و دوم آنکه درنظام اخلاقی قواعد کلی را معتبر نمی‌داند، بیشتر به احکام جزئی نظر دارد و آنها را اساسی می‌شمارد. در نگاه این گروه، اگر هم بخواهیم قاعده‌ای کلی در اخلاق بیان کنیم ، باید سراغ احکام جزئی برویم و قواعد کلی را از آنها به دست آوریم . چون هر موقعیتی منحصر به فرد است و حکم ویژه دارد.

وظیفه‌گرای عمل‌نگر برای تشخیص اینکه کاری خاص باید انجام شود یا نه، نخست موقعیت ویژه‌ای که کار در آن واقع می‌شود، در نظر می‌گیرد؛ سپس در سایه نوعی شهود ـ از نوعی که شهودگرایان باور دارند ـ یا تصمیم ـ از آن نوع که اگزیستانسیالیست‌ها می‌گویند ـ حکم می‌کند که آن کار شایسته، خوب و صواب است یا ناشایست، بد و ناصواب. این گروه درنهایت، جزء دسته‌ای قواعد عملی استعجالی، چیزی فراروی انسان قرار نمی‌دهد. وظیفه گرایان عمل نگر دو دسته‌اند:

1. گروهی انسان را دارای توانایی ویژه‌ای می‌دانند که به یاری آن می‌تواند در هر موقعیتی شهود کند و مسیر درست را بیابد. اینان در واقع انسان را دارای نیروی هدایت گر درونی می‌دانند.

2. دسته‌ای دیگر که بیشتر به مکتب اگزیستانسیالیسم گرایش دارند، تنها بر نیروی اراده تکیه می‌کنند و می‌گویند: خود را درموقعیت مورد نظر قرار ده و از همه شرایط آن کاملاً آگاه شو،آن گاه تصمیم بگیر که چه باید انجام داد. هرچه تصمیم بگیری، همان صحیح است. حتی اگر دو نفر در موقعیت یکسان دوتصمیم متفاوت بگیرند، هر دو صحیح است.

نقد و ارزیابی

1. وظیفه گروی عمل نگر از آن جهت که جز آثار، اموری دیگر را در خوبی و بدی کردار موثر می‌شمارد، سخنی درست می‌گوید. فطرت آدمی به پاره ای کارها، با قطع نظر از آثار آن ، تمایل دارد وآنها را خوب و فضیلت می‌شمارد.

2. نقطه ضعف وظیفه گروی عمل نگر در نفی قواعد کلی اخلاق است. هر چند هر موقعیتی ویژگی هایی دارد که ممکن است منحصر به فرد باشد، اما در موقعیت‌ها اوصاف مشترکی نیز به چشم می‌خورد؛ اوصافی که چه بسا منشا صدور حکم اخلاقی کلی است . وقتی حسن به ناصر قول داد که با او به مسافرت رود، در صورتی که مشکل خاصی برایش پیش نیاید، باید به قول خود عمل کند. این حکم درباره هرکس دیگر، که وعده می‌دهد و درعمل به آن با مانعی رو به رو نمی شود، صادق است.

پس در اخلاق قواعد کلی گریزناپذیر است.‌