اهمیت و جایگاه تسبیح خداوند‌

انسان در زندگی خود به عبادات و انجام اعمال نیکو پرداخته و از این طریق سعی در شکر و سپاسگزاری از خداوند می‌نماید. یکی از اعمال صالحی که در روایات و احادیث به انجام آن سفارش فراوانی شده است ذکر تسبیح خداوند می‌باشد. این مسئله به حدی اهمیت دارد که اولین آیه از سوره جمعه با تسبیح خداوند شروع شده است.

خداوند در سوره جمعه، آیه 1 می‌فرماید:

«یسبح الله ما فی‌السموات و ما فی‌الارض الملک القدوس العزیز الحکیم». آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، برای خداوند فرمانروای با قداست عزیز حکیم، تسبیح می‌گویند.

سفارش به تسبیح از سایر ذکرها بیشتر است، زیرا در قرآن، هشت بار فرمان توکل، دو بار فرمان سجده، هشت بار فرمان استغفار، پنج بار فرمان عبادت، پنج بار فرمان ذکر و یاد خدا و دوبار فرمان تکبیر آمده است، ولی فرمان تسبیح، شانزده مرتبه آمده است.‌

امام صادق(ع) از رسول گرامی(ص) روایت می‌کند که آن حضرت فرمود: هر گاه بنده‌ای «سبحان الله» بگوید، هر آنچه در زیر عرش قرار دارد همراه با او تسبیح گویند و به گوینده این سخن، ده برابر پاداش داده می‌شود و هر گاه «الحمد لله» بگوید، خداوند نعمت‌های دنیا را بر او ارزانی دارد تا زمانی که با خداوند ملاقات کند و آن گاه نعمت‌های آخرت بر او ارزانی شود. تسبیح خداوند، نوعی تشکر از اوست. قرآن می‌فرماید: هر گاه فتح و پیروزی به سراغ شما آمد، به شکرانه آن نعمت خدا را تسبیح گویید. «اذا جاء نصرالله والفتح.. فسبح بحمد ربک». پس زمانی که انسان در کار و عملی موفق و پیروز می‌شود در کنار شکر و سپاسگزاری از خداوند ذکر تسبیح نیز نوعی تشکر محسوب می‌شود.‌

تسبیح خداوند، کفاره کلماتی است که در مجالس گفته یا شنیده می‌شود. در حدیث می‌خوانیم: رسول خدا(ص) هنگامی که از مجالس بر می‌خاستند، ذکر «سبحانک اللهم و بحمدک» را گفته و می‌فرمودند: این کلمه کفاره مجلس است. یاد آوردن و ذکر پاکی خداوند باعث می‌شود تا فرد در مسیر پاکی و درستی قرار گیرد و سعی نماید قلب و وجود خود را منزه و پاک نماید.‌

تسبیح وسیله نجات است. قرآن درباره حضرت یونس(ع) در سوره صافات می‌فرماید: اگر او تسبیح گو نبود، برای همیشه در شکم ماهی ماندگار بود. (در ضمن این آیه را می‌توان گواهی برای امکان عمری ابدی انسان دانست و در بحث امام زمان(عج) به کار برد. زیرا خداوند می‌فرماید اگر تسبیح حضرت یونس نبود او را در شکم نهنگ تا روز قیامت زنده نگه می‌داشتیم. پس امکان زنده بودن انسان و نهنگ و امکان هضم نشدن غذا در معده تا قیامت وجود دارد.)‌

در حدیث دیگری می‌خوانیم هنگامی که انسان «سبحان الله» می‌گوید، تمام فرشتگان بر او درود می‌فرستند. «صلو علیه کل ملک».

چرا که ذکر پاکی و منزه بودن خداوند، دل انسان را از آلودگی‌ها و گناه شسته و به راه درستی هدایت می‌نماید. در سحرهای ماه مبارک رمضان، سفارش به قرائت دعایی شده است که تمام جملات آن با سبحان الله آغاز می‌شود و چنین دعاهایی که ذکر و تسبیح خدا در آن باشد پاداش و اجر معنوی فراوانی دارد.‌

امامان و رهبران دینی همواره به تسبیح و ذکر نام خدا می‌پرداختند و در عین اینکه به امورات اصلاحی مسلمانان و جامعه می‌پرداختند در دیگر اوقات از زندگی خویش مشغول عبادت و ذکر تسبیح خداوند بوده‌اند.

روایت است که شخصی وارد خانه امام صادق(ع) شد و حضرت را در حال نماز دید که شصت مرتبه ذکر سبحان الله را تکرار فرمود و یا می‌خوانیم که امام صادق(ع) در حال سجده پانصد مرتبه ذکر «سبحان الله» را تکرار فرمودند.