رابطه لذت و کمال حقیقی

کمال حقیقی انسان عبارت است از آخرین مرتبه وجودی و عالی‌ترین کمالی که انسان استعداد وصول به آن را دارد و کمالات دیگر، اگر انسان را در وصول به کمال حقیقی‌اش یاری رسانند، همگی کمالات آلی و نسبی به حساب می‌آیند. بنابراین، مطلوب اصیل انسان همان کمال حقیقی است که دارای ارزش ذاتی است و مطلوب بودن اشیای دیگر، مطلوبیتی فرعی و مقدمی است. همچنین لذتی که انسان اصالتا طالب آن است لذتی است که از حصول کمال حقیقی می‌برد و سایر لذتها جنبه مقدمه‌ای دارند؛ زیرا لذت اصیل لذتی است که از رسیدن به مطلوب اصیل حاصل می‌شود.‌

بنابراین، شناخت کمال حقیقی مستلزم شناخت لذایذ اصیل است و بالعکس شناخت لذایذ اصیل مستلزم شناخت کمال حقیقی می‌باشد. و چون لذایذ اصیل دارای عالی‌ترین لذت ممکن الحصول خواهد بود شناختن لذایذ اصیل با شناختن چیزی که بتواند بیشترین و عالی‌ترین و پایدارترین لذت را برای انسان پدید آورد ملازم است و از این رو، اگر لذت بخش‌ترین موجودات را شناختیم لذایذ اصیل و کمال حقیقی انسان را نیز خواهیم شناخت.

اگر انسان واجد چیزی شود که با او ملایمت دارد، از آن لذت می‌برد و اگر چیزی را واجد شود که با وجود او ملایمت و مناسبت ندارد، از آن رنج می‌برد. اگر انسان از پدیده‌ای رنج می‌برد، معنایش این است که آن پدیده با وجود او مناسبت و مسانخت ندارد، به حال او ضرر دارد، او را از رسیدن به کمال باز می‌دارد و از حرکت و تکاپو و رشد او جلوگیری می‌کند.

در مقابل، اگر برای انسان لذتی حقیقی حاصل شود، لازمه و معنایش این است که وجود او بارورتر شده است، حتی اگر لذت انسان ناشی از یک صورت خیالی باشد، معنایش این است که آن صورت خیالی با قوه خیال او ملایمت و سازش دارد، لذا از واجد شدن آن صورت خیالی هم لذت می‌برد، پس لذت همیشه، در اثر پیدا شدن امری است که با وجود فرد سازش دارد. این امر لذت بخش که امری وجودی است، کمال نامیده می‌شود.

کمال یعنی مرتبه‌ای از وجود که با این موجود سنخیت دارد و موجب بارورتر شدن وجود او می‌شود، اگر چیزی را به دست آورد که با او سنخیت دارد از آن لذت می‌برد، پس کمال با درک لذت توام است و اگر لذت بر رنج و ناراحتی غالب شود و دوام پیدا کند، سعادت نامیده می‌شود. پس سعادتمند کسی است که وسایل لذت، به طور مداوم برای او فراهم است. سعادت و کمال متلازمند. اگر انسان دارای چیزی شود که با او سنخیت دارد کامل شده است و چون از آن سنخیت لذت می‌برد و لذت او هم دائمی است پس او سعادتمند شده است.‌

با این توضیح می‌توان گفت ملاک ارزش اخلاقی، سعادت، لذت و کمال است. بنابراین، کمال و سعادت مطلوب فطری انسان‌اند و انسان عاقلی را نمی‌توان یافت که طالب سعادت نباشد.