كم‌طاقتی و بی‌تابی

انسان‌ها با توجه به عوامل متعدد از جمله محیطی كه در آن زندگی می‌كنند و افرادی كه با آنها به طور مداوم در ارتباطند و همچنین از نظر عوامل وارثتی و ژنتیكی سلایق و ویژگی‌های متعدد و متفاوتی دارند و شاید نتوان دو نفر را كه از ویژگی‌های كاملاً یكسانی برخوردار باشند را در روی كره خاكی پیدا كرد. از میان این ویژگی‌ها و خصوصیت‌های فراوان و غیر قابل شمارش برخی از آنها فراوانی بیشتری دارند و بیشتر در افراد ظهور و بروز می‌كند كه از جمله آنها ویژگی كم طاقتی و بی تابی انسان‌ها است. اینكه یك شبه به اهداف خودمان دست پیدا كنیم و هیچ مشكلی حق نداشته باشد بر سر راه ما سبز شود از جمله خصوصیت‌هایی است كه ما را تبدیل به یك انسان كم طاقت و بی تاب می‌كند. می‌توان كم طاقتی انسان‌ها را یكی از بزرگ‌ترین موانع رسیدن آدمی‌ به موفقیت بیان كرد، چرا كه هیچ گاه فردی با رویارویی نادرست در برابر مشكلات نتوانسته است آنها را پشت سر گذاشته و بر آنها پیروز شود و به همین خاطر این ویژگی یكی از خصوصیت‌هایی است كه بارها از آن به عنوان یك صفت منفی در قرآن مجید سخن به میان آورده شده است و ویژگی‌های افراد بی تاب و كم طاقت را برای ما به تصویر كشیده است تا با شناخت آنها بتوانیم وجود خودمان را كاملاً از
بی تابی و كم طاقتی خالی كنیم و هیچ گاه اجازه ورود دوباره این ویژگی‌ها را به درون خود ندهیم. خداوند متعال در سوره معارج یكی از ویژگی‌های انسان را كم طاقتی و بی تابی بیان می‌كند چرا كه از طرفی نه طاقت تحمل كردن مشكل و سختی‌ها را دارد و نه وقتی به او نعمتی داده می‌شود آن را در جهت درست بكار می‌گیرد و استفاده می‌كند؛ به راستى كه انسان سخت آزمند [و بى‌تاب‌] خلق شده است. چون صدمه‌اى به او رسد عجز و لابه كند. و چون خیرى به او رسد بخل ورزد(معارج ۱۹ -۲۱) حال با توجه به اینكه این ویژگی یك خصوصیت فراگیر در میان انسان‌ها است و مانع و سدی محكم در رسیدن افراد به موفقیت و خوشبختی قلمداد می‌شود اگر می‌خواهید در جاده موفقیت قدم بگذارید قبل از هر چیز باید بدانید كه چه طور با این ویژگی و خصلت مذموم مبارزه و آن را از درون خود ریشه كن كنید وگرنه باید برای همیشه قید رسیدن به قله خوشبختی را بزنید و آن را فراموش كنید. اگر بخواهیم یك معنای ساده و روان برای شرح صدر بیان كنیم باید اینگونه بگوییم، معنای كلی آن اینگونه است كه با به ‌دست‌آوردن این ویژگی و خصلت طلایی درجه تحمل و صبر و مدارای انسان آن قدر بالا می‌رود كه می‌تواند به راحتی در برابر مشكلات و سختی‌ها و مسئولیت‌های طاقت فرسایی كه به او محول می‌شود ایستادگی كند و آنها را یكی بعد از دیگری پشت سر بگذارد. این خصلت طلایی و معجزه گر آن قدر از اهمیت ویژه ای برخودار است كه به عنوان یكی از نعمت‌های مهم از طرف خداوند متعال به پیامبر اکرم یادآوری می‌شود: (اَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ: آیا براى تو سینه‌ات را نگشاده‌ایم؟)(الشرح: ۱) سؤالی كه در اینجا ممكن است به ذهن شما خطور كند این است كه چگونه می‌توان این نعمت مهم را از آن خود كرد تا در نتیجه در برابر مشكلات و سختی‌ها جزع و فزع نكنیم و آنها را به راحتی پشت سر بگذاریم؟ برای به‌ دست آوردن این ویژگی مهم و حیاتی، در آیات الهی به نكاتی مهم اشاره شده است كه به صورت اختصار آنها را بیان می‌كنیم:

جزء خواسته‌های اصلی ما از خداوند باشد: ما انسان‌ها در دعاهای خود خواسته‌های زیادی را مطرح می‌كنیم، اما به نظر می‌رسد آنچه از اولویت بیشتری برخوردار است، دعا كردن برای به دست آوردن شرح صدر و قدرت تحمل پذیری بالاست چنانچه حضرت موسی (ع) برای تحمل سختی‌ها و مشكلات و مسئولیت سنگین رسالت به عنوان اولین خواسته خود این ویژگی را از خداوند متعال طلب كرد و فرمود: (قالَ رَبِّ اشْرَحْ لی‌ صَدْری،وَ یَسِّرْ لی اَمْری: گفت: «پروردگارا، سینه‌ام را گشاده گردان، و كارم را براى من آسان ساز.(طه: ۲۵ -۲۶)

نقش ایمان و نماز را در زندگی خود پر رنگ كنید: خداوند متعال بعد از اینكه در سوره معارج ویژگی كم طاقتی و بی تابی را برای انسان‌ها بیان می‌كند، بلافاصله در آیات بعد راه مبارزه به این خصلت مذموم را برای ما به تصویر می‌كشد و افرادی را معرفی می‌كند كه با توجه به ویژگی‌های منحصر به فردی كه دارند هرگز اجازه ورود این صفت را به ساختمان روح و روان خود نمی‌دهند، ویژگی‌هایی كه در رأس آنها اهمیت و تأكید بر نماز ذكر شده است: (إِلاَّ الْمُصَلِّینَ* الَّذینَ هُمْ عَلى‌ صَلاتِهِمْ دائِمُونَ* وَ الَّذینَ فی‌ اَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ* لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ: غیر از نمازگزاران: همان كسانى كه بر نمازشان پایدارى مى‌كنند. و همانان كه در اموالشان حقّى معلوم است، براى سائل و محروم.) و به همین جهت است كه خداوند متعال در آیات متعدد برای مبارزه با مشكلات و گرفتاریها همه را دعوت به كمك گرفتن از نماز می‌كند: (یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاهِ إِنَّ ا...َ مَعَ الصَّابِرینَ: اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، از شكیبایى و نماز یارى جویید؛ زیرا خدا با شكیبایان است.) (البقره: ۱۵۳) چرا كه علاوه بر فواید غیر قابل شمارشی كه این عبادت دارد می‌تواند به انسان شرح صدری عنایت كند كه با آسودگی و آرامش خاطر به مبارزه با مشكلات اقدام كند.

قدرت تحمل

اگر انسان اراده کند، می‌تواند به تدریج، به نیرویی دست یابد که تحمل مشکلات را آسان پندارد. این مسأله با قدرت تحمل آدمی، رابطه مستقیم دارد. اگر مشکلات را کوچک شمارد و با آن مبارزه کند، می‌تواند به راحتی بر مشکلات بزرگ نیز غلبه کند. این همه در سایه پشتکار و ایستادگی ممکن است و مهم این است که در برابر گرفتاری‌ها، خود را نبازد و از میدان به در نرود. گاهی انسان در رویایی با مشکلات، از آن معضل، تصویر نادرستی در ذهن خود ترسیم می‌کند؛ یعنی مشکل بسیار بزرگنمایی می‌شود. در حالی که با کوچک شمردن مشکلات بزرگ، می‌توان بر آن چیره شد. پیامبر اکرم(ص) در این باره می‌فرمایند: لا سَهْلَ اِلاّ ما جَعَلْتَ سَهْلا. هر قدر آسان بگیری، آسان می‌گذرد.