چگونه کسالت را از خود دور کنیم

پیشوایان و بزرگان دین اسلام با سیره و سخن خود كسالت و بی‌حالی را تقبیح کرده و ارزش نشاط و امیدواری را به گونه‌های مختلفی بازگو كرده اند، از جمله امام صادق(ع) به فرزند خود می‌فرماید: بر تو باد به دوری از كسالت و بی حالی و غصه و اندوه در زندگی كه این دو مانع بهره و لذت تو از دنیا و آخرت می‌شود. نشاط و اشتیاق یا رغبت و علاقه انسان به زندگی، حالتی است كه موجب پیشرفت و رشد می‌شود و فقدان آن انسان را از پیشرفت و حتی کنترل امور عادی زندگی بازمی‌دارد. در همین راستا پیشوایان دینی ما با سیره و سخن خویش كسالت و بی حالی را تقبیح کرده و ارزش نشاط و امیدواری را به گونه‌های مختلفی بازگو كرده اند. امام صادق(ع) به طور ویژه این موضوع را به بعضی از فرزندان خویش گوشزد كرده و می‌فرماید:بر تو باد به دوری از كسالت و بی حالی و غصه و اندوه در زندگی كه این دو مانع بهره و لذت تو از دنیا و آخرت می‌شود.شناخت درست و دقیق درد نیمی ‌از درمان است و آشنا شدن با بیماری تنبلی، بی حالی و بی حوصلگی هم ما را برای درمان، قدرت و قوت روحی بیشتری می‌بخشد. امیرمؤمنان حضرت علی (ع) نشان روشن این پدیده را این گونه بیان فرمود: تأخیر انداختن كارها، نماد نمایان كسالت تنبلی و دل مردگی است.به یقین با شناخت این نشانه نخست خود را می‌توان آزمود، سپس درباره دوستان، همكاران و تمامی‌اطرافیان قضاوتی سنجیده داشت. ناگفته پیداست با فردا فردا كردن و وعده دادن انجام كارها آن هم یكی دوبار تنبلی و بی حالی تحقق نمی‌یابد، بلكه هرگاه به تأخیر انداختن كارها شیوه همیشه انسان شود، بیماری بی حوصلگی و كسالت به چشم می‌خورد و نیاز به درمان‌ دارد، که خود آن هم مراحلی دارد.

ایجاد شناخت نسبت به نشاط

انبساط خاطر و شادكامی‌هدیه ای حیات بخش در تمامی‌عرصه‌های زندگی به ویژه عبودیت و بندگی است، زیرا وجود انسان را سرشار از لذت‌های شیرین و دلنشین می‌سازد، لحظه لحظه‌های حیات آدمی‌را پرثمر می‌سازد، امید و آرمان گرایی به فرد می‌بخشد و سرانجام موفقیت و كامیابی به ارمغان می‌آورد.کسانی كه از این نعمت ناب و سرورآفرین بهره دارند در راه دستیابی به اهداف خود صاحب صبر و شكیبایی در رویارویی با سختی‌ها و تلخی‌ها می‌شوند و نگاهشان به روز و ماه‌ها و حتی سال‌های پیش رو نگاهی زیبا و به دور از افسردگی و دلمردگی می‌گردد، به گونه ای كه اراده و تصمیم تحرك در زندگی را همراه و همدل خویش ساخته با انرژی مثبت و مفید به فردا می‌نگرند.

ایجاد امید و زنده‌دلی

هرگاه خوف و هراس انسان نسبت به گذشته یا تیرگی و تاریكی درباره حال و آینده در وجود آدمی‌حكفرما شود، روح و روان انسان زمینگیر و در پی آن اعضا و اندام ما نسبت به اعمال امیدبخش سخت و سنگین می‌شود. دمیدن روح امید و امیدواری نسبت به رحمت و رضوان الهی، غبار‌های تیره و تار نومیدی را از دل و دیده كنار می‌زند.

پرهیز از شكم‌بارگی

پرخوری و شكمبارگی، بی ارادگی و خمودی می‌آورد و رعایت اعتدال در خوردن، سلامتی، طول عمر و نورانیت دل به آدمی‌می‌بخشد. خوردن بیش از حد روح را سر گرم می‌كند تا غذای زاید هضم شود و بدن را به سوخت و ساز بیشتری وادار سازد و سرانجام انسان را زودتر از موعد از پا درمی‌آورد. بدین خاطر بیشتر انسان‌های پرخور عمر طولانی ندارند. امیرمؤمنان علی (ع)فرمود: كسی كه زیاده روی در خوردن نماید سه چیز گریبان او را می‌گیرد: پوشش بر قلب او، چرت بر چشم او و كسالت و سستی در بدن او. موفقیت‌های افراد در زندگی رهاورد سلسله اعمال كوششی و جوششی آنان است؛ در جلوه نخست شناخت و شعور و عزم و جزم كاری شایسته، بلكه بایسته است تا یكایك موانع برطرف و تمامی‌شرایط موجود شود. اما در جلوه دوم، باید از نیرویی بی پایان و بیكران مدد گرفت تا پیش از عمل به ما همت و شناخت هنگام عمل، قدرت و تلاش و پس از عمل و پیروزی عطا نماید.

راه‌های درمان نواقص

برای برطرف کردن عیب‌ها و نواقص فکری و اخلاقی و رفتاری و فرهنگی که موجب می‌شود، مورد بی مهری و تنفر دیگران واقع شویم و زندگی ما با تلخی و ناکامی دست به گریبان گردد، راه‌های تجربه شده و مفیدی به نظر می‌رسد که با استفاده از احادیث اسلامی و نظریه دانشمندان ، آن را با دقت مورد مطالعه قرار می‌دهیم. الف:باید توجه داشته باشیم که به قول جان لاک :«در مدرسه بزرگ طبیعت، ما سر و پا در جهل و بی خبری فرو رفته ایم و از اسرار وجود، چیزی نمی دانیم» معلومات ما چون قطر دایره است و مجهولات ما چون محیط آن، هر چه قطر دایره را بزرگتر کنیم، محیط چند برابر بزرگ تر می‌شود، شاید در آینده فرزندان ما بتوانند بیشتر از ما، در این راه پیش بروند و از اسرار کائنات،حقایق تازه‌ای کشف کنند، ولی ما با نهایت تأسف باید اعتراف کنیم که در این خصوص چیزی نمی دانیم. بنابراین، شرط نخست در رفع معایب و خودسازی، اعتراف و اعتقاد به ناآگاهی و دانایی‌های اندک ما در اسرار پهناور جهان هستی و تصمیم‌گیری جدی برای رفع آنهاست. ب:برای رفع معایب و در نتیجه خودسازی، باید به «درون خویش فرو رویم» و این سخن عمیق «آندره ژید» نویسنده مشهور فرانسوی و برنده «جایزه ادبی نوبل» 1945 میلادی را به خاطر بسپاریم که گفته است:«نیروی حیرت انگیزی در ذات انسان نهفته است، پیوسته تکرار کن:همه چیز، به خودم بستگی دارد.» درد و درمان ما، در وجود خود ما قرار دارد،باید نقاط مثبت را شناخته و تقویت کنیم و نیز معایب و نقاط ضعف را شناخته، به تدریج ریشه کن گردانیم و قدم بر پلّه‌های تکامل گذاریم. ج:«دیل کارنگی» نوشته است:«آدم‌های ضعیف‌النفس از انتقاد می‌هراسند و وحشت‌زده می‌شوند، ولی مردم دانا به انتقاد و خورده گیری دیگران رغبت نشان می‌دهند و از آنها نکته‌ها می‌آموزند… آیا شما فقط درس زندگی را از کسانی آموخته‌اید که از شما تعریف کرده؛ محبت نموده و مطیع نظر شما بوده‌اند؟… مراقبه و محاسبه، برای رفع تدریجی معایب و کاستی ها، یکی دیگر از راه‌های بسیار لازم و مؤثر است. امام علی (ع) قرن‌ها پیش فرموده:«علی العاقل أن یحصی علی نفسه مساویها فی الدین و الرّأی و الأخلاق و الأدب، فیجمع ذلک فی صدره، أو فی کتاب و یعمل فی إزالتها». بر شخص عاقل لازم است که بدی‌ها و عیب‌های خویش را در امر دین، فکر و اندیشه و اخلاق و ادب شمارش(و محاسبه) کند و آنها را در سینه خود، یا در صفحه کاغذی یادداشت نماید و برای برطرف کردن آنها (به تدریج) اقدام نماید.