از امام باقر یا امام صادق (علیهما السلام) نقل شده است که فرمود:

عن ابی عبدالله او ابی جعفر (علیهما السلام):

«اذا بلغ الغلام ثلاث سنین یقال له سبع مرات: قل لا اله الا الله ... فاذا تم له سبع سنین؛ قیل له اغسل وجهک و کفیک، فاذا غسلهما قیل له: صل، ثم یترک حتی یتم له تسع سنین، فاذا تمت له علم الوضوء وضرب علیه، وامر بالصلاة وضرب علیها، فاذا تعلم الوضوء والصلاة غفر الله لوالدیه ان شاء الله تعالی» (الامالی، للشیخ الصدوق، مجلس 61، صفحه 475، حدیث 19)

از امام باقر یا امام صادق (علیهما السلام) نقل شده است که فرمود:

چون کودک سه ساله شود، هفت بار به او «لااله الا الله» را تلقین کن... چون هفت ساله شود، در این سن دستور دهند، تا صورت و دستهایش را بشوید و چون چنین کرد، به نمازش وادارند. آنگاه او را تا نه سالگی واگذارند؛ و زمانی که نه سالش تمام شد، به او وضوء بیاموزند ( و اگر برای یاد گرفتن آن مسامحه کند) او را تادیب کرده و امر به نمازش کنند، و بر ترک آن تنبیه نمایند. و زمانیکه وضوء و نماز را فرا گرفت، خداوند پدر و مادرش را بیامرزد؛ انشاء الله.

توضیح:

تربیت دینی نوجوانان و وارد نمودن آنان به گلستان عبودیت به ویژه نماز، مستلزم آگاهی گسترده مربی (اعم از والدین، معلم و...) نسبت به مسائل تربیتی و شناخت حالات و خصوصیات نوجوانان در این مقطع سنی است. در همین راستا برخی از اموری که مربیان میتوانند با به کارگیری آنان در آموزه‌های دینی کودکان و نوجوانان و تعمیق باورهای مذهبیشان نقش مؤثری ایفا کنند، بیان میگردد:

1)تقویت پایه‌های تفکر و رفتار اندیشمندانهنوجوان با ورود در این مرحله، آمادگی جهت یادگیری همراه با استدلال در او ایجاد میگردد. از این رو مربی باید از به کارگیری روش اجبار و خشونت اجتناب نموده و با محبت و نرمش او را در برابر حلّ درست سؤالات دینیاش یاری دهد. از طرفی مربی میتواند از طریق گفتگو در مورد نماز در محیط خانه یا مدرسه یا... متربی را به فکر کردن وادار نموده و پایه‌های فکری او را در زمینه فلسفه نماز و... قوّت بخشد. روش طرح سؤال و وادار نمودن انسان‌ها به تفکّر، از جمله اموری است که قرآن و عترت بدان اهمیت فراوان داده‌اند.

2) به کارگیری هر چه بیشتر روش‌های تربیتی غیر مستقیممربی باید از طریق رفتار و برخورد مؤدبانه و ملاحظه جنبه‌های عاطفی و روانی متربی، او را در یادگیری مسائل دینی یاری بخشد. اهتمام عملی والدین به نماز اول وقت، رفتار محبت‌آمیز و توأم با رفاقت با فرزندان و بازی نمودن با آنان، پرهیز از توبیخ و سرزنش در برابر دیگران، تغافل از برخی سهل‌انگاریها و خطاهای قابل گذشت و تشویق مناسب در برابر رفتارهای نیک و نیز ایجاد زمینه جهت ارتباط متربی با افراد متدین و پایبند به مسائل شرعی و... میتواند شرایط مطلوبی را برای رشد متربی فراهم نماید و او را در رسیدن به قلّه سعادت یاری کند که: «دو صد گفته چون نیم کردار نیست».

3) رعایت اصل «تدریج»
نظام عالم بر پایه «تدریج» استوار شده است؛ از این رو مربی باید در فعالیت تربیتی خویش به این اصل مهم پایبند بوده و از هر نوع عجله و شتاب در آن پرهیز کند. چنان که امام علی(ع) فرمود: »عجله موجب لغزش است«. نداشتن سعه صدر و توقع بیجای مربی در تأثیر پذیری فوری متربّی، از آفات و موانع مهم در روش تربیتی است. به خصوص آن که روح کودک و نوجوان بسیار لطیف بوده و با کمترین آزردگی آسیب جدی میبیند؛ از این رو نیاز به مراقبت مستمر دارد. سیره تربیتی امامان معصوم(ع) در اجرای این اصل که بیانگر توجّه عمیق آنان به مراحل مختلف سنی متربی است، میتواند بهترین الگو برای مربیان جامعه قرار گیرد؛ چنان که امام باقر یا امام صادق (علیهما السلام) در زمینه روش آموزش نماز به کودکان میفرماید:
در سه سالگی، کلمه توحید «لا اله الا الله» را به طفل بیاموزند و در چهار سالگی »محمد رسول الله« را به او یاد بدهند، در پنج سالگی رویش را به قبله متوجه کنند و به او بگویند که سر به سجده بگذارد. در شش سالگی، رکوع و سجده صحیح را به او بیاموزند و در هفت سالگی به طفل بگویند دست و صورتت را بشوی و نماز بگذار.

منبع: روایات تربیتی از مکتب اهل‌بیت(ع)، ص 81.

تذکر:

در انتهای مطلب، متن کامل حدیث را به نقل از امالی شیخ طوسی، عینا نقل می‌کنیم:

حدثنا محمدبن علی ماجیلویه (رضی الله عنه)، قال: حدثنا محمدبن یحیی العطار، عن محمدبن احمدبن یحیی‌بن عمران الاشعری، عن موسی‌بن جعفر البغدادی، عن علی‌بن معبد، عن بنداربن حماد، عن عبدالله‌بن فضالة، عن ابی عبدالله او ابی جعفر (علیهما السلام) قال سمعته یقول:

«اذا بلغ الغلام ثلاث سنین یقال له سبع مرات: قل لا اله الا الله ثم یترک حتی یتم له ثلاث سنین وسبعة اشهر وعشرون یوما، فیقال له: محمد رسول الله، سبع مرات، ویترک حتی یتم له اربع سنین، ثم یقال له سبع مرات: قل صلی الله علی محمد وآله، ثم یترک حتی یتم له خمس سنین، ثم یقال له: ایهما یمینک، وایهما شمالک؟ فاذا عرف ذلک حول وجهه الی القبلة ویقال له: اسجد، ثم یترک حتی یتم له ست سنین، فاذا تم له ست سنین صلی وعلم الرکوع والسجود، ثم یترک حتی یتم له سبع سنین، فاذا تم له سبع سنین؛ قیل له اغسل وجهک و کفیک، فاذا غسلهما قیل له: صل، ثم یترک حتی یتم له تسع سنین، فاذا تمت له علم الوضوء وضرب علیه، و امر بالصلاة وضرب علیها، فاذا تعلم الوضوء والصلاة غفر الله لوالدیه ان شاء الله تعالی»

(الامالی، للشیخ الصدوق، مجلس 61، صفحه 475، حدیث 19)

عبدالله فضاله گوید: از امام صادق یا امام باقر (علیهما السلام) شنیدم که می‌فرمود:

چون کودک سه ساله شود، هفت بار به او «لااله الا الله» را تلقین کن و او را وا گذارند، تا به سن سه سال و هفت ماه و بیست روز برسد؛ سپس هفت بار به او «محمد رسول الله» بگو، تا چهار سالگی او را واگذارند؛ آنگاه هفت بار به او « صلی الله عل محمد وآل محمد» را تلقین کن و او را واگذارند تا پنج ساله شود و از او پرسند: کدام دست راست و کدام دست چپ است؟ وقتی فهمید؛ به سوی قبله واداشته شود و سجده کند و باز او را تا شش سالگی واگذارند و چون شش ساله شد، به نمازش وادارند و رکوع و سجده به او بیاموزند؛ تا هفت ساله شود. در این سن دستوردهند تا صورت و دستهایش را بشوید و جون شست به نمازش وادارند؛ آنگاه او را تا نه سالگی واگذارند؛ و زمانی که نه سالش تمام شد، به او وضوء بیاموزند ( و اگر برای یاد گرفتن آن مسامحه کرد) او را تادیب کنند و امر به نمازش کنند و بر ترک آن تنبیه نمایند و زمانیکه وضوء و نماز فرا گرفت، خداوند پدر و مادرش را بیامرزد؛ انشاء الله.