راهکار خروج از تحت سلطه شیطان ( سلوک عاشقانه )

یکی از مهمات آداب استعاذه (پناه بردن به خدا از شر شیطان رانده شده) خلوص است. چنانچه خدای تعالی از شیطان نقل فرماید که گفت: «فبعزتک لاغوینهم اجمعین الاعبادک منهم المخلصین» به عزتت سوگند که همگی آنان را گمراه خواهم کرد، مگر آن بندگانت را که خالص برای تو شده اند.

(ص -83-82) و این اخلاص به حسب آنچه از آیه شریفه ظاهر شود، بالاتر از اخلاص عملی است، چه عملی جوانحی یا جوارحی زیرا که به صیغه مفعول است و اگر منظور اخلاص اعمالی بود به صیغه فاعل تعبیر می شد.

پس مقصود از این اخلاص، خالص شدن هویت انسانیه به جمیع شوون غیبیه و ظاهریه است که اخلاص عملی از رشحات آن است، گرچه در ابتدا سلوک برای عامه این حقیقت و لطیفه الهیه حاصل نشود مگر به شدت ریاضات عملیه و خصوصا قلبیه که اصل آن است، چنانچه اشاره به آن است در حدیث مشهور که می فرماید: «من اخلص لله اربعین صباحاً جرت ینابیع الحکمه من قلبه علی لسانه» کسی که چهل صبح (به مقدار تخمیر طینت آدم که چهل صباح بوده و رابطه این دو هم پیش اهل معرفت و اصحاب قلوب معلوم است) خود را برای خدا خالص کند و عملهای قلبی و قالبی اش را خالص برای حق کند، قلبش الهی شود و قلب الهی جز چشمه های حکمت نزاید، پس زبانش نیز که بزرگ ترین ترجمان قلب است ناطق به حکمت شود. پس در اول امر اخلاص عمل باعث خلوص قلب شود و چون قلب خالص شد انوار جلال و جمال که به تخمیر الهی در طینت آدمی ودیعه بود در مرآت قلب ظاهر شود و جلوه کند و از باطن قلب به ظاهر ملک بدن سرایت کند.

بالجمله آن خلوص که موجب خروج از تحت سلطنت شیطانیه است، خالص شدن هویت روح و باطن قلب است برای خدای تعالی و اشاره به این مرتبه از خلوص است. کلام حضرت امیرالمومنین(ع) در مناجات شعبانیه «الهی هب لی کمال الانقطاع الیک» بارالها به من عنایتی فرما که کاملابه سوی تو منقطع شوم. و چون قلب به این مرتبه از اخلاص رسد و از ما سوی بکلی منقطع شود و در مملکت وجود او به جز حق راه نداشته باشد، شیطان را که از غیر راه حق بر انسان راه یابد بر او راه نباشد و حق تعالی او را به پناه خود بپذیرد، در حصن حصین الوهیت واقع شود. چنانچه فرماید: «کلمه لااله الاالله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی» کلمه لااله الاالله قلعه من است و هر کس به قلعه من درآید از عذاب من در امان است. دخول درحصن «لااله الاالله» را مراتبی است، چنانچه ایمنی از عذاب را نیز مراتبی است پس کسی که به باطن و ظاهر و قلب و قالب در حصن حق واقع شود و به پناه او برود از جمیع مراتب عذاب که عذاب احتجاب از جمال حق و فراق از وصال محبوب بالاترین آنها است ایمن شود1.