راه‌های معنوی کسب آرامش

زهرا اجلال

آرامش یعنی طمأنینه، تسکین و آسودگی خاطر که در مقابل آن تشویش، نگرانی و اضطراب است.از نظر اسلام آرامش و طمأنینه امری واقعی، حقیقی و دست یافتنی است. در متون دینی ما راه‌های به دست آوردن آرامش بیان شده است و همین امر بهترین دلیل بر امکان دسترسی به آن است. علاوه بر این مطالعه زندگی بزرگانی که به دستورات دین عمل کرده اند و به آرامش درونی رسیده اند، می‌تواند ما را به این واقعیت رهنمون سازد که کسب آرامش در زندگی یک شعار نیست و این چیزی است که ما خود می‌توانیم با به کار بستن دستورات دینی آن را در خود احساس و تجربه نماییم.

عوامل پیدایش و ایجاد آرامش

قرآن و روایات عوامل متعددی را برای آرامش بیان نموده اند که برخی از آنها عبارتند از:1. ذکر و یاد خدا: در قرآن آمده است: همانا با یاد الهی قلب‌ها آرام می‌شود[1]. منظور از یاد و ذکر خدا یعنی این که انسان همیشه توجه و یقین داشته باشد که هیچ موجودی در عالم نمی‌تواند مستقل و جدای از خداوند وجود داشته باشد تا چه رسد به این که بتواند منشأ اثر باشد: «تمام عزت از اوست»[2]، و تمام قدرت و ملک و هستی از اوست. عزت و ذلت بندگان نیز به دست اوست. او بر همه چیز توانا است.[3]. چنین انسانی هیچ نگرانی و خوف و حزنی ندارد؛ چنان که قرآن می‌فرماید: کسی که دنبال هدایت من باشد او دیگر خوف و نگرانی ندارد[4]. اگر انسان واقعاً با تمام وجودش باور داشته باشد که هیچ دگرگونی و قدرتی در عالم نیست مگر این که وابسته به خداوند بزرگ است و آن گاه با زبان بگوید: «لاحول و لاقوة الا بالله العلی العظیم»، دیگر دغدغه و اضطرابی ندارد. رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند: ذکر «لاحول ولا قوه الا بالله»[5] .

2. توکل به خدا: توکل یعنی این که انسان وظیفه خود را در حد توانایی انجام داده و نتیجه کارها را به خداوند واگذار نماید. قرآن مجید می‌فرماید: کسی که بر خدا توکل کند خداوند او را کفایت می‌کند[6].3. رضایت به خواست الهی: اگر انسان باور داشته باشد که خداوند متعال همیشه خیرخواه بندگان خود است و به خواست الهی گردن نهد هیچ دغدغه‌ای نخواهد داشت.
3. ارتباط و اطاعت از اولیای الهی: خداوند به پیامبرش می‌فرماید: هنگامی که از مردم خمس و زکات دریافت می‌کنی بر آنها درود بفرست؛ زیرا که صلوات تو بر آنها، مایه آرامش آنها است[8]. 5. ازدواج با همسر مؤمن و صالح: قرآن می‌فرماید: یکی از نشانه‌ها و آیات الهی این است که برای شما از جنس خودتان همسرهایی آفرید تا با او به سکونت و آرامش برسید[8]. 6. استراحت در شب: خداوند در قرآن می‌فرماید: او همان کسی است که شب را برای شما قرار داد تا در آن آرام شوید[9]. 7. خوردن غذای سالم و طبیعی. 8. پاکیزگی و نظافت. اینها بعضی از عوامل ایجاد آرامش است که در روایات و آیات مطرح شده است.

موانع آرامش

از طرف دیگر، اگر انسان از چیزهایی که مانع آرامش است و برای انسان پریشانی خاطر می‌آورد دوری کند، زمینه رسیدن به حالت طمأنینه و آرامش را فراهم ساخته است. بعضی از عوامل از بین رفتن آرامش که در روایات بدان‌ها اشاره شده است عبارتند از: 1- دلبستگی به دنیا: پیامبر اکرم (ص) فرمود: رغبت و علاقه به دنیا موجب غم و حزن انسان است و زهد و بی‌رغبتی به دنیا موجب راحتی قلب و بدن است[10].امام خمینی (ره) نیز با توجه به روایات به فرزندشان حاج سید احمد فرمودند: «... من آنچه ملاحظه کردم و مطالعه در حال قشرهای مختلف نمودم، به این نتیجه رسیده‌ام که قشرهای قدرتمند و ثروتمند، رنج‌های درونی و روانی و روحیشان از سایر اقشار بیشتر و آمال و آرزوهای زیادی که به آن نرسیده‌اند بسیار رنج‌آورتر و جگرخراش‌تر است... آنچه مایه نجات انسان‌ها و آرامش قلوب است، وارستگی و گسستگی از دنیا و تعلقات آن است که با ذکر و یاد دائمی خدای تعالی حاصل می‌شود»[11]. 2- طمع و چشمداشت به مال مردم: پیامبر اکرم(ص) فرمودند: کسی که به مال دیگران طمع و چشم داشت، داشته باشد حزن و اندوهش طولانی خواهد شد[12]. 3- حسادت: امیرالمومنین علی(ع) فرمود: غیر از حسود ظالمی را ندیدم که شبیه ترین کس به مظلوم باشد؛ زیرا دارای قلبی غصه دار و حزنی پیوسته است[13]. 4- شک و عدم رضایت: رسول خدا(ص) فرمودند: مانا که خداوند با حکمت و فضلش، راحتی و شادی را در یقین و رضا قرار داده و غصه و ناراحتی را در شک و نارضایتی گذاشته است[14]. پس دستیابی به آرامش تنها یک شعار نیست، بلکه حقیقتی دست یافتنی و دارای راه‌های عملی بسیاری است که در متون دینی به وضوح بیان شده است.