متن و تفسير قرآن از خداست

قرآن به عنوان «جامع الکلم» از «جوامع الکلمِ» الهي به حساب مي آيد. پيغمبر(ص) هم از اين عطيه برخوردار شده است؛ چنانکه مي فرمايد: «اُعْطِيتُ جَوَامِعَ‌ الْكَلِم‌؛ به من جوامع الکلم بخشيده شده است.» ( مستدرک الوسائل، طبرسي، ج2، ص529).

قرآن کتابي داراي محکمات و متشابهات و مجمل و مفصل است. البته بخشي از تفصيل در قرآن آمده و تفصيل جزيي و فرعي به عهده پيامبر(ص) گذاشته شده است؛ خداوند مي فرمايد: وَ اَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِم؛ ما ذکر را به سوي تو فرو فرستاديم تا آنچه به سوي آنان نازل شده را تبيين کني.(نحل، آيه 44) پس خداوند فرمود: تو مبيّن، مفسّر، شارح و تبيين کننده هستي؛ اما به اذن ما تبيين مي کني.

البته پيامبر(ص) از خودش تفسير نمي کند، بلکه تبيين گري آن حضرت(ص) نيز براساس دانشي است که به ايشان از راه خاصي داده شده است؛ از اين رو خداوند فرمود: وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ؛ خداوند چيزي که نمي دانستي را به تو تعليم داد. (نساء، آيه 113) پس پيامبر (ص) با آن علومي که به ايشان ياد داده شده، کتاب الهي را شرح مي کند. بنابراين تفسير قرآن نظير شرح ساير متون نيست.

اينکه خداوند در آيه اول سوره هود مي فرمايد: كِتابٌ اُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبير؛ يعني اول به صورت مُتقن و جامع و بسته بود و سپس از خزائن الهي به ميزان مقدر و معلوم نازل و تنزيل شده است(حجر/21).

به هر حال از آيات قرآن به دست مي آيد که تفسير پيامبر(ص) نيز برابر انزال الهي است. لذا در آيه 7 سوره حشر مي فرمايد: ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا؛ هر آنچه پيامبر(ص) براي شما آورده بگيريد و عمل کنيد و هر آنچه را نهي مي کند از آن پرهيز کنيد.

اين امرشامل عترت(ع) نيز مي شود؛ زيرا همان طوري که پيامبر(ص) براساس تنزيل و تعليم الهي مفسر است، اهل بيت عصمت و طهارت به عنوان عترت نيز بر اساس تعليم الهي،تفسير کننده و تبيين‌گر قرآن هستند. از همين رو پيامبر(ص) مي فرمايد: «إِنِّي تَارِكٌ‌ فِيكُمُ‌ الثِّقْلَيْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي‌». (مستدرک الوسائل،ج7، ص255).

از اينجا معلوم مي شود مفسّران حرف خدا را مي زنند، نه اينکه حرف خودشان را بزنند و اگر ديگران تفسير مي کنند؛ يعني ما با سراج و چراغِ عقل مي بينيم که خدا چه مي گويد، نه اينکه خدا اين چنين فرمود و ما اين چنين مي گوئيم!

روزنامه كيهان، شماره 21065 به تاريخ 3/3/94، صفحه 6 (معارف)