كلمات كليدي : تشكيل شركت، سهامي خاص، شركت سهامي
نویسنده : محمد حسين احمدي
شرکت سهامی یکی از مهمترین شرکتهای تجارتی است که در حقوق ایران از جایگاه خاصی برخوردار است.[1] شرکت سهامی شرکتی است که حداقل از سه نفر تشکیل و در آن سرمایه به سهام مساوی تقسیم میشود و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنها است.[2]
شرکت سهامی به دو نوع شرکت سهامی عام و شرکت سهامی خاص تقسیم میشود. در شرکت سهامی خاص تمام سرمایه توسط مؤسسین شرکت تأمین میگردد[3]و تشکیل این نوع شرکت سهامی سادهتر از تشکیل شرکت سهامی عام است.
مؤسسان شرکت سهامی خاص
مؤسس کسی است که به ایجاد شرکت مبادرت میورزد و بدنبال جمعآوری شرکا، اموال و انجام دادن عملیات لازم برای تأسیس شرکت است. مؤسسان نیز باید دارای شرایطی باشند که در زیر به آنها اشاره میشود:[4]
1- شرکا باید متعدد باشند. برابر ماده3 ل.ق در شرکت سهامی تعداد شرکا نباید از سه نفر کمتر باشد.
2- مؤسسان باید اهلیت قانونی داشته باشند یعنی بتوانند در اموال خود تصرف نمایند.
اقداماتی که لازم است مؤسسان برای تشکیل شرکت سهامی خاص انجام دهند ذیلاً مورد بررسی قرار میگیرد.[5]
الف) امضای اساسنامه
سهامداران شرکت سهامی خاص باید اساسنامه این شرکت را امضا نمایند. البته ممکن است امضای اساسنامه از طریق وکلای سهامداران صورت بگیرد.
ب) تعهد سرمایه
حداقل سرمایهی شرکت سهامی خاص یک میلیون ریال میباشد که برای تشکیل این شرکت لازم است تمام سرمایه تعهد شود و حداقل سی و پنج درصد آن به حسابی که در بانک افتتاح میشود واریز گردد.
درصورتی که بخشی از سرمایه بهصورت آوردهی غیرنقدی باشد، این آورده باید قیمتگذاری و تسلیم شود. قیمتگذاری آورده غیرنقدی باید با نظر کارشناس رسمی دادگستری انجام گیرد.
بعلاوه برابر ماده 82 ل.ق نمیتوان آوردههای غیرنقد را به مبلغی بیش از ارزیابی کارشناس قبول نمود. علت این امر نیز حفظ حقوق اشخاص ثالث است زیرا امکان دارد با توافق و تبانی شرکا، اینگونه آوردهها بیش از مبلغ واقعی قیمتگذاری شود و این قیمتگذاری غیرواقعی به ضرر اشخاصی است که با شرکت معامله میکنند چراکه سرمایهی شرکت از همین آوردهها تشکیل میشود و سرمایهی شرکت هم تنها چیزی است که طلبکاران شرکت میتوانند روی آن حساب کنند و وثیقهی پرداخت بدهی شرکت به اشخاص ثالث است.
تعهد شرکای شرکت سهامی خاص به پرداخت سرمایه تشریفات خاصی ندارد و تنها کافی است در هنگام ثبت شرکت، همه شرکا اظهارنامهای که نشاندهندهی تعهد کلیهی سهام شرکت است را امضا کنند؛ درغیر اینصورت مدارک ثبت شرکت ناقص خواهد بود. (بند2 ماده20 ل.ق)
ج) انتخاب مدیران و بازرسان
تشکیل شرکت سهامی خاص مستلزم انتخاب مدیران و بازرسان شرکت میباشد. البته لازم نیست این انتخاب در مجمع عمومی مؤسس صورت گیرد زیرا در این نوع شرکت، تشکیل مجمع عمومی مؤسس الزامی نیست (ماده82 ل.ق) اما به هرحال مدیران و بازرسان شرکت باید به طور کتبی قبول سمت نمایند. (ماده17 ل.ق)
برابر تبصره ماده20 ل.ق سایر قیود و شرایطی که در این قانون برای تشکیل و ثبت شرکتهای سهامی عام مقرر است درمورد شرکتهای سهامی خاص لازم الرعایه نخواهدبود. (تبصره ماده20 ل.ق) این قیود و شرایط راجع به تأمین سرمایه شرکت سهامی عام توسط مردم که مستلزم انتشار اعلامیه پذیرهنویسی و اقدامات دیگر مربوط به آن میباشد، است اما از آنجا که در شرکت سهامی خاص تمام سرمایه توسط مؤسسان تأمین میشود، به انجام این امور نیازی نیست.[6]
ثبت شرکت
شرکت سهامی خاص پس از امضای اساسنامه، تعهد کلیه سهام و پرداخت مبالغ نقدی لازم، انتخاب مدیران و بازرسان و قبول سِمَت کتبی آنها تشکیل شده محسوب میشود اما ثبت این نوع شرکت در مرجع ثبت شرکتها برای انجام دادن برخی امور مانند استفاده از سرمایه ی شرکت ضروری است.[7] (ماده22 ل.ق)
برای ثبت شرکت سهامی خاص ارائه اظهارنامه به ضمیمه مدارک زیر به مرجع ثبت شرکتها کافی است:
الف) اساسنامه شرکت که باید به امضای همه سهامداران رسیده باشد.
ب) اظهارنامهای که حاکی از تعهد کلیهی سهام است و گواهینامه بانکی که نشاندهندهی پرداخت قسمت نقدی سهام که نباید کمتر از سی و پنج درصد کل سهام باشد. این اظهارنامه باید به امضای همه سهامداران رسیده باشد.
ج) انتخاب اولین مدیران و بازرسان که باید در صورتجلسهای قید و به امضای کلیهی سهامداران رسیده باشد.
د) قبول سمت مدیریت و بازرسی توسط مدیران و بازرسان
ه) ذکر نام روزنامه کثیرالانتشاری که هرگونه آگهی راجع شرکت تا زمان تشکیل اولین مجمع عمومی عادی در آن منتشر خواهد شد.
و) نام و مشخصات مدیران و بازرسان اصلی و علیالبدل، دارندگان حق امضا، نام و مشخصات مدیرعامل که توسط مدیران شرکت انتخاب شده است و حدود اختیار او.[8]
نکته دیگر این که برای تأسیس شرکت سهامی لازم است مؤسسان برای اموری که شرکت سهامی در آن زمینه فعالیت خواهد نمود و در اساسنامه به عنوان موضوع شرکت قید شده است، از مراجع ذیربط یا اتحادیههای صنفی، مجوز یا پروانه کسب دریافت نمایند والا مرجع ثبت شرکتها از ثبت شرکت خوددای مینماید.[9] مرجع ثبت شرکتها در تهران به اداره ثبت شرکتها و در شهرستانها به دایره ثبت شرکتها و در نقاطی که دایره ثبت شرکتها وجود ندارد به اداره ثبت اسناد و املاک محل تسلیم و رسید دریافت کنند.
عدم ثبت شرکت پس از تشکیل
شرکت سهامی خاص باید تا شش ماه پس از تشکیل به ثبت برسد و درصورتی که مدیران شرکت در این مدت شرکت را به ثبت نرسانند، شرکت منحلشده محسوب میشوند و مرجع ثبت شرکتها به درخواست هریک از مؤسسان یا پذیرهنویسان، گواهینامهای حاکی از عدم ثبت شرکت صادر و به بانکی که تعهد سهام و تأدیه وجوه در آن بهعمل آمده است ارسال میدارد تا مؤسسین و پذیرهنویسان به بانک مراجعه و تعهدنامه و وجوه پرداختی خود را مسترد دارند. در اینصورت هرگونه هزینهای که برای تأسیس شرکت پرداخت یا تعهدشده باشد بر عهده مؤسسین شرکت خواهد بود. (ماده 19 ل.ق)
مسئولیت مدنی و جزایی راجع به تشکیل شرکت
مسئولیت مدنی[10]
درصورتی که مؤسسین شرکت به علت عدم رعایت مقررات قانونی در تأسیس شرکت موجب ورود ضرر و زیان به پذیرهنویسان و اشخاص ثالث شوند بنا به درخواست هر ذینفع (مانند پذیرهنویس و مؤسس و اشخاص ثالث) بطلان شرکت به حکم دادگاه اعلان خواهد شد اما مؤسسین و مدیران و بازرسان و صاحبان سهام شرکت نمیتوانند در مقابل اشخاص ثالث به این بطلان استناد نمایند و اساسنامه یا مجمع عمومی نمیتوانند اشخاص ذینفع را از حق اقامه دعوا منع کند. (ماده 270 ل.ق) از طرفی چنانچه قبل از صدور حکم بطلان شرکت در مرحله بدوی، موجبات بطلان برطرف شده باشد دادگاه قرار سقوط دعوای بطلان را صادر خواهد کرد. (ماده271 ل.ق)
دادگاهی که به دعوای بطلان شرکت رسیدگی میکند، در صورت در خواست خوانده و برای برطرف کردن موجبات این بطلان به او مهلتی که از شش ماه بیشتر نباشد میدهد. شروع این مهلت، تاریخ وصول پرونده از دفتر به دادگاه است. در صورتی که ظرف مهلت مقرر موجبات بطلان برطرف نشده باشد دادگاه حکم مقتضی صادر خواهد کرد. (ماده272 ل.ق) در صورت صدور حکم قطعی بر بطلان شرکت، کسانی که مسئول بطلان شرکت هستند متضامناً مسئول خسارتی خواهند بود که از آن بطلان به صاحبان سهام و اشخاص ثالث وارد شده است. (ماده273 ل.ق)
مسئولیت جزایی[11]
اشخاصی که با آگاهی و برخلاف واقع، پذیرهنویسی سهام را تصدیق کند و یا برخلاف مقررات این قانون اعلامیه پذیرهنویسی منتشر نماید و یا مدارک خلاف واقع حاکی از تشکیل شرکت به مرجع ثبت شرکتها تسلیم کند و یا در تعیین ارزش آورده غیرنقد تقلب اعمال کند به حبس از سه ماه تا دو سال یا به جزای نقدی از بیست هزار ریال تا دویست هزار ریال یا به هر دو مجازات محکوم خواهند شد. همچنین هر کس از اعلام مطالبی که طبق مقررات این قانون باید به مرجع ثبت شرکتها اعلام کند بعضاً یا کلاً خودداری نماید و یا مطالب خلاف واقع به این مرجع اعلام نماید و یا سهام یا قطعات سهام را قبل از به ثبت رسیدن شرکت و یا درصورتی که ثبت شرکت مزورانه انجام گرفته باشد، صادر کند، به مجازات فوق محکوم خواهد شد. (ماده243 ل.ق) بعلاوه هر کس اعلامیه پذیرهنویسی سهام شرکت سهامی را بدون امضاهای مجاز و نام و نشانی مؤسسین یا مدیران شرکت منتشر کند به جزای نقدی از ده هزار تا سی هزار ریال محکوم خواهد شد. (ماده 248 ل.ق)
مسئول عدم تشکیل شرکت
مسئولیت مدنی عدم تشکیل شرکت بر عهده مؤسسین شرکت است زیرا آنها نسبت به اعمال و اقداماتی که برای تأسیس و به ثبت رساندن شرکت انجام میدهند مسئولیت تضامنی دارند و باید از عهده خسارات ناشی از بطلان برآیند.[12] (ماده23 ل.ق)