پای درس اخلاق آیت‌الله ناصری

چگونه بفهمیم عاقبت‌بخیر هستیم

اگر می‌خواهی بفهمی که خیر و امیدی در تو هست یا نه، خودت را امتحان کن، ببین آیا امیدی هست ایمان و ولایتی که داری را حفظ کنی؟در متنی به گزارش فارس آمده است: آیت‌ا... محمد ناصری از اساتید برجسته اخلاق در جدیدترین سخنرانی خود که در هر روز از ایام ماه مبارک رمضان در مسجد کمرزرین اصفهان برگزار می‌شود، گفت: هر کاری که ما انجام می‌دهیم، امام زمان(عج) می‌داند و می‌بیند، اما تحمل می‌کند و مأمور به صبر است، شب و نیمه شب برایمان نماز می‌خواند تا بلکه ما توبه کنیم.این استاد اخلاق اظهار داشت: در معاشرت با بنده‌های خدا در مقام این باش که به او خیر برسانی، هر چه برای خودت می‌خواهی برای برادر دینی‌ات بخواه، اگر می‌خواهی کسی به ناموست متعرض نشود، متعرض ناموس کسی نشو چرا که دنیا دار مکافات است.وی با اشاره به آیه سوم سوره مبارکه آل‌عمران مبنی بر «إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی» عنوان کرد: اگر چنانچه شما خدا را دوست دارید، باید به دستوراتش عمل کنید. آیت‌ا... ناصری تصریح کرد:‌ اگر می‌خواهی بفهمی که خیر و امیدی در تو هست یا نه، خودت را امتحان کن، ببین آیا جزو بنده‌های خوب خدا می‌شوی، امیدی هست که ثابت قدم بمانی و ایمان و ولایتی که داری را حفظ کنی، باید به ایمانت نگاه کنی و اگر بنده‌های خوب خدا، بنده‌های با انصاف و بی‌اذیت را دوست‌شان بداری و کسانی که طغیان و ظلم می‌کنند را دوست نداشته باشی، بدان که عاقبت به خیری، و در واقع در این راه باید دید آیا اهل حق را دوست داریم و اهل باطل را دشمن می‌داریم یا خیر. وی گفت: امیرالمؤمنین(ع) به فرزندشان محمد حنفیه فرمودند: اگر می‌خواهی جمیع خیر دنیا و آخرت را داشته باشی باید از مردم توقعی نداشته باشی که به تو کمک کنند، چشم‌داشتی به کسی نداشته باشی که درنهایت، خداوند به قلبت القا خواهد کرد چگونه در زندگی رفتار کنی که شایسته باشد.این استاد اخلاق ابراز داشت: در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که مفضل از ایشان درخواست دعای جامعی می‌کند که خیر دنیا و آخرت در آن باشد، حضرت فرمود: حمد خدا را بگو و در هر حال که هستی «الحمدلله» بگو، خداوند حمد شما را می‌شنود و جواب شما را نیز خواهد داد. وی ادامه داد: همچنین حضرت امیر(ع) می‌فرمایند:‌ اگر کسی بخواهد عزیز شود بدون عشیره، هیبتی داشته باشد بدون قدرت سلطنتی و حکومتی و غنی باشد به غیر مال، باید اطاعت و بندگی خدا داشته و دیگر گناه نکند. آیت‌الله ناصری اظهار داشت: عبادات مخلوقات بر دو قسم است: یکی عبادت تکوینی و دیگری عبادت تشریعی. عبادت تکوینی، اختیاری نیست، روایات متعددی از اهل‌بیت (ع) داریم که ملائکه در آسمان‌ها، کهکشان‌ها، لوح، قلم و عرش الهی مشغول عبادت هستند. بعضی از آنها از زمان شروع خلقت در حال قیام و بعضی دیگر در حال رکوع و عده‌ای دیگر در حال سجود هستند و این عبادت تکوینی است. وی تصریح کرد: حیوانات، نباتات، درختان و گیاهان نیز مشغول عبادت خدا بوده و در قیام هستند. این استاد اخلاق گفت: روزی محضر بانو مجتهده امین رفتم، ایشان نقل کردند، روزی در حالی که قدم می‌زدم و ذکر خدا را می‌گفتم به یکباره مشاهده کردم تمام گل‌های حیاط سجده کردند؛ «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ»، غلغله‌ای بود، من غش کردم و از حال رفتم، شاگردانم مرا به هوش آوردند، اما باز نیز نتوانستم تحمل کنم و کلاس درس آن روز تعطیل شد.وی خاطرنشان کرد: همه موجودات در حال ذکر خدا هستند. حب دنیا، مال و ثروت و ریاست، از جمله موانعی هستند که باعث می‌شوند ما ذکر موجودات را نشنویم.

چرا تفكر افضل عبادات است

عبادت در اسلام انواعي دارد كه افضل آن تفكر است كه از تفكر براي معرفت و شناخت خدا تا انديشه در خويش و اعمال و كردار و عاقبت خود را شامل مي‌شود. يكي از عوامل اصلاح و تربيت نفس در تعليمات اسلامي، عادت كردن به تفكر است. تفكر بايد براي انسان عادت بشود. عادت كردن به تفكر، يعني درباره هر كاري كه انسان مي‌خواهد تصميم بگيرد عادت داشته باشد كه قبلاً كاملاً بر روي آن فكر بكند، و اين كار از نظر اخلاقي همانند محاسبه نفس است و غير از اينكه در هر كاري انسان بايد قبلاً فكر كند مي‌گويند كه در هر شبانه روز ولو چند دقيقه هم شده است انسان بايد به خودش مجال بدهد كه درباره خویشتن تأمل کند و پیرامون كارهايي كه بايد درباره آنها تصميم بگيرد بينديشد. فكر كردن به انسان روشنايي مي‌دهد. در اسلام تفكر خود نوعي عبادت است، بر همين مبناست كه ما سه نوع عبادت داريم: عبادت بدني مثل نماز خواندن، روزه گرفتن، عبادت مالي مثل زكات دادن، خمس دادن، و عبادت فكري، كه افضل عبادات است. ارزش تفكر از عبادت‌هاي ديگر خيلي بيشتر است يك ساعت تفكر ممكن است برابر باشد با شصت سال عبادت بدني بدون تفكر. البته نبايد سوءتفاهم بشود كه مقصود جانشين‌سازي است كه آن عبادت را رها كنيد و به اين بچسبيد، قطعاً مقصود اين نيست. هر كدام در جاي خود لازم و ضروري است؛ مقصود بيان ضرورت اين امر است. اما يك سؤال اساسي درباره تفكر كه افضل عبادات خوانده شده مطرح است و آن اينكه تفكر در چه مقوله‌ای؟ بدون شك يكي از تفكرهايي كه عبادت است تفكر كردن انسان درباره خویشتن است؛ يعني خود انسان موضوع تفكر خودش باشد و اين دو گونه است: يك وقت خود انسان به عنوان يك موضوع علمي موضوع تفكر اوست و يك وقت انسان درباره كارهاي خودش تفكر مي‌كند، درباره اينكه چگونه تصميم بگيرد و چگونه كار كند و همين جور بدون انديشه تسليم حوادث و جريانات نباشد. مقصود دومي است. يك نوع ديگر تفكر كه بدون شك عبادت است تفكر در عالم خلقت است. براي معرفت و شناخت خدا، تفكر در عالم خلقت لازم است. در قرآن كريم بر اين موضوع تأكيد شده است، از جمله در سوره آل عمران آيات 190 و 191. شكي نيست كه اگر انسان در كار عالم و در نظامات عالم و در دقايق مخلوقات تأمل و دقت كند و هدفش از اين تأمل و دقت و كشف رازهاي عالم، اين باشد كه به حقيقت، بيشتر راه يابد و خدا را بيشتر بشناسد، اين، هم علم است و هم عبادت. يكي ديگر از تفكراتي كه در قرآن مجيد به آنها توجه شده است، تفكر در تاريخ است، تفكر در سرنوشت و سرگذشت اقوام و ملل گذشته كه به اين مطلب هم در متن قرآن توجه شده است. قرآن قصص و حكايات و چيزهايي را كه ما اسمش را تاريخ مي‌گذاريم به طور اشاره ذكر مي‌كند، ولي قسمت‌هايي را كه مايه‌هاي آموزش در آن زياد است بيشتر يادآوري مي‌كند. پيامبر (ص) خدا در روايتي مي‌فرمايند: هرگاه مي‌خواهي كاري را انجام دهي، اول درباره عاقبت آن كار تدبر كن، بعد تصميم بگير. تدبر معنايش اين است كه انسان نهايت امر، عاقبت كار را ببيند و تنها ظاهر كار را نبيند. هر كاري يك ظاهر دارد و يك باطن. انسان غالباً ظاهر كار را مي‌بيند ولي باطن آن را نمي‌بيند مگر اينكه از آن كار رد شده باشد؛ آن وقت نگاه مي‌كند، از پشت سر مي‌بيند و بسا هست كه كاري ظاهرش بر یک سیاق است، باطنش بر سیاق ديگر. تدبير به عاقبت اين است كه انسان قبل از اينكه كاري را انجام دهد، عاقبت آن كار را مطالعه بكند.