تحلیل جامعه شناختی

كلمات كليدي : تحليل ساختار، قوانين عام، زمينه اجتماعي، تحليل ساختار

اصطلاح جامعه‌شناسی در معنای لفظی چون از ریشه مصاحب و تحقیق در واژه‌ لاتینی است، بطور تحت اللفظی، تحقیق در فرآوردهای مصاحبت و اجتماع را معنا می‌دهد. از این نظر گاه تحلیل جامعه‌شناختی را می‌توان تحقیق در مبانی عضویت افراد در جامعه تعریف کرد. ولی در اصطلاح فنی‌تر، تحلیل جامعه‌شناختی عبارت است از تحلیل ساختار روابط اجتماعی که بر اثر تعامل بوجود آمده است.

به عبارتی تحلیل جامعه‌شناختی عبارت است از بررسی واقعیات اجتماعی یا مطالعه تشریح کننده، مقایسه کننده و توضیح دهنده جوامع بشری و تحلیل رفتار و کردار انسان‌ها در جامعه بر حسب زمان و مکان و علت آنها.

در نتیجه مسائلی چون چگونگی تبیین باورها، ارزش‌های جمعی، نسبت موجود میان امر فردی و امر اجتماعی، چگونگی اندیشیدن به کنش و انگیزه‌هایی که می‌توان برای رفتارهای فردی در نظر گرفت یا وزنی که می‌بایست برای جبرهای اجتماعی قائل شد و چگونگی تحلیل این جبرها، می‌تواند تحت عنوان تحلیل جامعه‌شناختی مطرح شود.

سابقه تحقیق در باب جامعه را البته می‌توان به افلاطون و ارسطو در فلسفه یونان و ابن خلدون در تمدن اسلامی و عصر روشنگری اسکاتلندی که به اروپائیان تعلق دارد رساند، ولی اصطلاح جامعه‌شناسی و در نتیجه تحلیل جامعه‌شناختی به زمان کنت برمی‌گردد که مشربی ثبوتی و نوعی اساس علمی برای مطالعه جامعه فراهم آورد. تحلیل جامعه‌شناختی نوعی دیدگاه است که می‌خواهد افراد و وقایع را در یک زمینه‌ وسیع اجتماعی جای دهد و با بررسی زمینه اجتماعی عمل، مسائل مهمی را درباره ماهیت مسئولیت افراد در قبال قانون و اخلاق مطرح می‌کند و صورت تازه‌ای از آگاهی را برای ما حاصل می‌کند که نسبت به معماهای یک تمدن غیر دینی و صنعتی حساسیت دارد.

اهمیت و جایگاه

این تحلیل از اغلب دانش‌های دیگر از قبیل روانشناسی اجتماعی، جغرافیای انسانی، مطالعه محیط زیست، جمعیت‌شناسی، آمار و اقتصاد استفاده می‌کنند. نظریه‌پردازان علوم اجتماعی برای تحلیل جامعه‌شناختی دانشی استوار بر پایه پدیده‌های اجتماعی بوجود آوردند و به طرق گوناگون تلاش می‌‌کردند تحلیل خود را با نظریه‌های خاص به کرسی بنشانند و مدعی هستند تحلیل جامعه‌شناختی آنها خصلتی علمی دارد که اجبارهای برآورده‌ از سوی دستگاههای اجتماعی و اختیار کنندگان هر دو، در قالب آن حفظ می‌شود. به همین دلیل آنها به تحلیل‌هایی رسیدند که برای فهم اسرار جوامعی که در آنها به سر می‌بریم، ضرورت دارد.

رویکردها

اگر بخواهیم به طور عملیاتی به نکات کلیدی تحلیل‌های جامعه‌شناختی اشاره کنیم می‌توانیم مثلا به وبر که با اصل موضوعه جامعه‌شناختی ادراکی، پدیده‌های اجتماعی در مقیاس کلان را بر مبنای ادارک نگره‌ها و کنش‌های فردی قرار می‌دهد که علت آن پدیده‌ها هستند یا پارتو به دنبال این سؤال است که چرا افراد در اجتماع همیشه نسبت به افکار نامطمئن، سست و نادرست، اعتماد نشان داده و این گونه افکار را باور می‌کنند و نظریه مشتقات را بیان می‌کند. او دلائل باورهای مردم را در عین حال علت آنها نیز می‌داند. پس تحلیل‌های جامعه شناختی مختلف را می‌توانیم به رویکردها و نظرگاههای مختلف استناد دهیم که با توجه به موضوع مورد بررسی‌اش می‌تواند به حوزه‌های مختلف بپردازد مثل جامعه‌شناختی توسعه، که وضعیت توسعه را در جوامع تجزیه و تحلیل می‌کند یا جامعه‌شناسی انحرافات، وضعیت انحراف را بررسی می‌کند.

منابع :

1. بودون، ریمون؛ مطالعاتی در آثار جامعه‌شناسی کلاسیک، پرهام، تهران، مرکز،‌1383، چاپ اول، ص 10-5.

2. سووه، توماس؛ فرهنگ اصطلاحات اجتماعی و اقتصادی، ترجمه آزاده، تهران، مازیار، 1354، چاپ اول، ص 346.

3. آبرکراجی، هیل، ترنر؛ فرهنگ جامعه‌شناسی، ترجمه پویان، تهران، چاپخش، 1367، اول، ص 364- 362.

مطلب مکمل

کتاب جامعه برتر

کتاب «جامعه برتر» با نگاهی عمیق و نو در کلمات گهربار امیرالمؤمنین علیه السلام، بحث امر به معروف و نهی از منکر را مورد بررسی قرار داده است. 24 آبان 1393, 13:59

جدیدترین ها در این موضوع

رذایل اخلاقی

29 دی 1395, 1:13

عيب پوشى

پوشاندن عيوب ديگران من اءشرف اءعمال الكريم، غفلته عما يعلم. از كارهاى شرافتمندانه مرد كريم آن است كه از آن چه كه مى داند خود را به غفلت مى زند (و عيب ديگران را ناديده مى پندارد). 29 دی 1395, 1:6

صله رحم در نهج البلاغه

غريب حقيقى رب بعيد اءقرب من قريب، و قريب اءبعد من بعيد. و الغريب من لم يكن له حبيب. بسا دورى كه از هر نزديكى نزديك تر است و بسا نزديكى كه از هر دورى از آدمى دورتر است، غريب كسى است كه دوستى نداشته باشد. 25 دی 1395, 0:15

امانت دارى و رازپوشى

سرزنش على (ع) به اصحابش و هو يلوم اءصحابه: قد ترون عهودالله منقوضة فلا تغضبون، و اءنتم لنقض ذمم آبائكم تاءنفون. در سرزنش اصحاب خود مى فرمايد: پيمان هاى خدا را شكسته مى بينيد و به خشم نمى آييد، در حالى كه شكسته شدن پيمان هاى پدرانتان را عار مى دانيد و ناراحت مى شويد. 24 دی 1395, 23:45

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

پر بازدیدترین ها

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید . 8 آبان 1395, 19:32

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

پيامبرى و پيشوايى

انسان به طور فطرى عاشق کمال مطلق است و خداوند از نوع انسان پیمانى فطرى گرفته است که جز او را نپرستند، اما عوامل مختلفى چون: استکبار، خودخواهى، حرص، تعلق هاى پست و وابستگى ها بر این فطرت سایه مى افکنند و آدمى مصداق کمال را اشتباه مى گیرد و به پیمان فطرت خود وفا نمى کند. پیامبران در رسالت خود مردمان را به وفاى به پیمان فطرى و رو کردن به کمال مطلق حقیقى فرا مى خوانند. 6 آذر 1395, 11:38

رذایل اخلاقی

29 دی 1395, 1:13

معاد در نهج البلاغه

يکى از برنامه‏ هاى مهمى که تمامى پيامبران الهى پس از خداپرستى، مردم را به آن توجه مى دادند، اعتقاد به معاد بوده است؛ زيرا در سايه اعتقاد به معاد است که هدف از آفرينش تحقق مى يابد و اعمال و رفتار انسان ارزش و معنا پيدا مى کند. از اين رو ما مسلمانان معتقديم که خداوند بارى تعالى در روز قيامت، همه انسان‏ها را دوباره زنده خواهد کرد تا در پيشگاه او، به حساب اعمال و رفتارشان رسيدگى شود. 29 آذر 1395, 11:47