اقلیت های دینی در کنوانسیون های بین المللی

اقليت هاي ديني در كنوانسيون هاي بين المللي

سید مصطفی میری

معمولا شاخصه‌های متفاوتی برای تشخیص و تعیین اقلیت‌ها وجود دارد. سه ویژگی اساسی آنان این است که: از لحاظ تعداد کم باشند، حاکمیت را در دست نداشته باشند، تفاوت نژادی، ملی، فرهنگی، زبانی یا تفاوت مذهبی داشته باشند. البته عبارت اقلیت شامل افرادی می‌شود که اتباع یک کشور باشند. هر چند که کمیته حقوق بشر در تفسیر نسبتا جدید خود در سال 1994 در رابطه با ماده 27 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی اعلام داشته که حق داشتن فرهنگ، زبان و مذهب فقط مربوط به اقلیت‌های شناخته شده و تثبیت شده نیست، بلکه افراد متعلق به گروه‌های جدید مثل گروه هایی که کارگران مهاجر را تشکیل می‌دهند نیز شامل می‌شود. به هر حال این کمیته، شهروند بودن کشور محل اقامت را به عنوان پیش شرط برخورداری از حقوق اقلیت به حساب نیاورده است

اسناد بین المللی

قبل از تشکیل سازمان ملل و در زمان جامعه ملل، پس از جنگ جهانی اول یک نظام بین المللی حمایت از اقلیت‌ها به وجود آمده بود. در آنجا تعیین می‌گردید که دولت هایی که در آنها اقلیت هایی وجود دارد نباید نسبت به آنها تبعیض روا دارند و حق استفاده از زبان و مذهب خود را به آنها بدهند. جامعه ملل به عنوان ضامن اجرای این تعهدات محسوب می‌شد و یک کمیته سه نفره از سوی جامعه ملل برای بررسی ادعاهای مربوط به نقض حقوق اقلیت‌ها تشکیل شده بود. پس از تشکیل سازمان ملل قضیه طور دیگری شد و حقوق اقلیت‌ها به صورت ویژه یی مورد توجه قرار گرفت. البته برخی از اسناد بین المللی نیز بطور مشخص و ویژه به حقوق اقلیت‌ها اختصاص یافت که از آن جمله می‌توان اسناد زیر را برشمرد: کنوانسیون محو هر گونه تبعیض نژادی مصوب سال 1965 مجمع عمومی، کنوانسیون منع و مجازات ژنو ساید (1948) کنوانسیون ضد تبعیض در تعلیم و تربیت (یونسکو 1960) مقاوله نامه شماره 111 درباره تبعیض در استخدام و اشتغال (مصوب سازمان بین المللی کار 1958) اعلامیه محو هر نوع نابردباری و تبعیض براساس مذهب (مصوب سال 1981 مجمع عمومی) و اعلامیه مربوط به حقوق افراد متعلق به اقلیت‌های ملی، نژادی، مذهبی و زبانی مصوب سال 1992 مجمع عمومی. میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی علاوه بر مقررات کلی مربوط به رعایت حقوق همه افراد بدون تبعیض از لحاظ نژاد، زبان و مذهب و مخصوصا مواد 18، 19، 24، 25 و 26 در ماده 27 مشخصا از اقلیت‌های نژادی، مذهبی و زبانی نام برده و حق برخورداری آنان را از فرهنگ و دین خاص خود به رسمیت شناخته است. نکته دیگر اینکه حقوق اقلیت‌ها در مجامع بین المللی از دو جهت مورد توجه قرار می‌گیرد. یکی از جهت عدم تبعیض در اعمال حقوق و آزادی‌های اساسی نسبت به آنها و دیگر از جهت حفظ هویت قومی و فرهنگی و مذهبی آنها. دو ماده در میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی وجود دارد که اولی ناظر بر حکم کلی رفع تبعیض و دومی وجهه دیگر حقوق اقلیت‌ها را بیان می‌کند. ماده 26: «کلیه اشخاص در مقابل قانون متساوی هستند و بدون هیچ گونه تبعیض، استحقاق حمایت بالسویه قانون را دارند، از این لحاظ قانون باید هر گونه تبعیض را منع و برای کلیه اشخاص حمایت موثر و متساوی علیه هر نوع تبعیض خصوصا از حیث نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقاید سیاسی و عقاید دیگر، اصل و منشا اصلی یا اجتماعی، مکنت، نسب یا هر وضع دیگر تضمین نماید» ماده 27: «در کشورهایی که اقلیت‌های نژادی، مذهبی، یا زبانی، وجود دارند، اشخاص متعلق به اقلیت‌های مزبور را نمی توان از این حق محروم کرد که مجتمعا با سایر افراد گروه خاص خودشان از فرهنگ خاص خود متمتع شوند و به دین خود متدین بوده و بر طبق آن عمل کنند یا به زبان خود تکلم نمایند» اعلامیه مربوط به حقوق افراد وابسته به اقلیت‌ها مصوب سال 1992 مجمع عمومی سازمان ملل به نحو مشخص تر و روشن تری توجه به حفظ هویت اقلیت‌ها را مشروحا بیان کرده که البته هنوز در سطح اعلامیه است و عنوان معاهده به خود نگرفته است ماده 1 این اعلامیه می‌گوید: «دولت‌ها باید از موجودیت و هویت اقلیت‌های ملی، نژادی، فرهنگی، مذهبی و زبانی واقع در قلمرو خود حمایت کرده و شرایط و وضع مربوط به ارتقا و رشد هویت آنها را تشویق نمایند...» البته یک نهاد خاص در سازمان ملل به نام کمیسیون فرعی وجود دارد که جلوگیری از تبعیض و حمایت از اقلیت‌ها را از سال 1947 به عهده گرفته است و با تشکیل اجلاس سالانه در ژنو و داشتن برخی گروه‌های کاری در زمینه حمایت از اقلیت‌ها تلاش می‌کند. به هر روی با تمام تلاش‌های صورت گرفته در سطح بین المللی برای رعایت حقوق حقه اقلیت‌های دینی اما همچنان بسیاری از کشورها از اجرای این قوانین سرباز می‌زنند و تا اجرای آن آرمانشهر حقیقی گویا فاصله زیادی وجود دارد.