سید جمال الدین اسدآبادی؛ مصلح بیدارگر

سيد جمال الدين اسد آبادي

نسترن علوی زادگان

سید جمال الدین اسد آبادی معروف به افغانی از جمله اندیشمندان و متفکران مشهور جهان اسلام است که در جهت تحکیم وحدت و روابط دینی و سیاسی مسلمانان و بیداری اسلامی در جهان اسلام تلاش‌ها و کوشش‌های فراوانی نموده است.

سید در دوران استیلای استعمار و استکبار جهانی بر حیات اجتماعی مسلمانان، فعالیت‌های علمی و سیاسی متعددی را جهت آگاه سازی مردم مسلمان از برنامه‌ها و دسیسه‌های دشمنان اسلام انجام دادند و نقش مهمی در بیداری افکار عمومی و آگاهی مردم با چهره واقعی استعمار داشتند. بخش وسیعی از حیات سیاسی سید، به مبارزه با استعمار و بیداری مردم اختصاص داشت.

در سال‌های شدت یافتن بحران سیاسی کشورهای عرب و دولت‌های غربی و اوج گرفتن مبارزات ضد استعماری ملت‌های اسلامی، زندگی و عقاید سید جمال، توجه بسیاری از مورخان و اندیشمندان را به خود جلب کرد، تلاشها و افکار سید در جهت بیداری مسلمانان و مبارزه با استعمار موجب معروفیت او در میان مردم و متفکران گردید.

دو مسئله در باب سید جمال همواره مورد اختلاف مورخان بوده است، اول ملیت و دیگری مذهب او. آیا ملیت او افغانی بوده یا اینکه وی اهل ایران بوده است؟ شیخ محمد عبده از شاگردان سید، اعتقاد دارد که زادگاه وی افغانستان بوده است و از این رهگذر تا دیرزمانی اغلب نویسندگان تاریخ فکری و سیاسی معاصر عرب در ملیت افغانی او تردید نداشتند.

انتشار کتاب «مجموعه اسناد و مدارک چاپ نشده درباره سید جمال الدین مشهور به افغانی» در سال 1342، دلایل تازه‌ای در ایرانی بودن سید به دست آورد. از طرف دیگر سید بستگان و آشنایان زیادی در ایران داشته و تولد او در اسدآباد همدان بوده است.

اما آنچه درباره سید اهمیت دارد، تاثیر اندیشه‌های او بر جنبش‌های سیاسی کشورهای اسلامی در قرن گذشته و حاضر است. گسترش نهضت ضد استعماری و حس وطن پرستی در مصر قرن سیزدهم به رهبری ایشان و شاگردانش صورت گرفت.

سید جمال تلاش نمود تا ماهیت استعمار و چهره واقعی انگلیس را به ملت‌های مسلمان بشناساند و

روش‌های پرفریب و دسیسه‌های انگلیسی‌ها را به مسلمانان بشناساند، وی سعی کرد تا هم در جبهه سیاسی و هم در جبهه فرهنگی بر مظاهر نفوذ انگلستان در هند بتازد. سید مسلمانان را از فریبکاری برخی مصلحان و خطرات افراط در اصلاح بر حذر می‌داشت و بر این موضوع اصرار می‌ورزید که اعتقادات دینی بیش از هر عامل دیگر، انسان را به رفتار درست راهنمایی می‌کند و شیوه‌های مدرن و جدید را برای دین و قومیت مردم هند زیان آور تلقی می‌کرد.

با اینکه سید از اندیشه‌ها و دانش‌های نو برای پیشرفت زندگی مسلمانان طرفداری می‌کرد، اما به هنگام اقامت در هند در برابر متفکران نوخواه و متجددی که خواهان تغییر رویه زندگی مردم هند بودند، به جانبداری از عقاید و سنن قدیمی مسلمانان پرداخت.

در قرن حاضر نیز بسیاری از جنبش‌ها و نهضت‌های بیداری از افکار و عقاید سید جمال تاثیر پذیرفته است و بسیاری از افرادی که رهبری مبارزات ضد استعماری را در تاریخ کشورهای عربی به عهده داشتند از شاگردان و مریدان وی بودند.

نویسندگان و صاحب نظران اندیشه و فلسفه شرق، سید جمال الدین را یکی از بنیانگذاران اصلی جنبش عرب در جهت یگانگی و استقلال و بیداری اسلامی می‌دانند.

در کشور ترکیه نیز ظهور عقاید مشروطه خواهی و ترقی خواهی، خاصه در مبانی آموزش و تربیت از افکار و اندیشه‌های سید متاثر می‌باشد. در ایران، مورخان انقلاب مشروطیت در شناخت قدر و مقام سید، در ظهور انقلاب توافق دارند.

اسد آبادی کتب و آثار متعددی را از خود به یادگار گذاشته است، از جمله «ناتورالیست‌ها و ماتریالیست ها» و «اوضاع تاریخی و جغرافیایی و سیاسی افغانستان» می‌باشد. سید در دوران اقامت خود در هند، بیشتر به نگارش رسالات می‌پرداخت و از میان نوشته‌های او در هند، می‌توان به کتاب «حقیقت مذهب نیچری و بیان حال نیچریان» اشاره کرد.

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

عبادت و نیایش در نهج البلاغه

ریشه همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی که در عبادت است، در یاد حق و غیر او را از یاد بردن می‌باشد. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است، دل را جلا می‌دهد و صفا می‌بخشد و آن را آماده تجلیات الهی قرار می‌دهد. امام علی علیه‌السلام در به اره یاد حق یا همان روح عبادت میفرماید: < خداوند یاد خود را صیقل دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به این وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینایی، بینا و از پس سرکشی و عناد رام می‌ گردند 23 دی 1395, 0:28

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22