نقد و ارزیابی سودگروی

31 اردیبهشت 1397, 16:10

در نوشتار قبل بیان شد، سودگروی : «نظریه ای در اخلاق هنجاری است که می‌گوید آن هدف اخلاقی که باید در تمام کارهای خود در پی اش باشیم به دست آوردن بیشترین غلبه ممکن خیر بر شر (یا کم ترین غلبه ممکن شر بر خیر) در کل جهان است.»

نویسنده: حسین راضی

سودگروی به سه دسته کلی تقسیم می‌شود:

1. سودگروی عمل نگر؛2. سودگروی عام ؛3. سودگروی قاعده نگر.

نقد و بررسی

1. سنجش مستقل سود و زیان هر کار، پیشنهادی غیر عملی است . ما ناگزیریم ، در مقام عمل ، به قواعد تمسک جوییم و اصول کلی اخلاقی را راهنمای خود قرار دهیم ؛ زیرا با توجه به موقعیت‌های بسیار انسان در هر روز، همه نتایج انجام دادن وترک کارها و شناسایی و گزینش کار پر سودتر از توان انسان بیرون است . پس ناگزیر در عمل باید به اصول کلی اخلاقی روی آوریم و کردار خود را بر اساس آن تنظیم کنیم .2. فرض کنید در یک مورد خاص راست گفتن و دروغ گفتن ، هردو، به یک اندازه غلبه خیر بر شر در پی دارد. سودگرای عمل نگر، راست گفتن و دروغ گفتن را از نظر اخلاقی برابر و به یک اندازه درست می‌بیند. اما التزام به این نتیجه رضایت بخش نیست و با ارتکازهای اخلاقی ناسازگار است.

3. در فرضی مشابه ممکن است سود مترتب بر دروغ گفتن اندکی بیش از راست گفتن باشد. در این فرض سودگرای عمل نگر دروغ گفتن را وظیفه می‌داند، درحالی که این توصیه نیز قابل پذیرش نیست. پس سودگرای عمل نگر کارهایی را تجویز می‌کند که از نظر ارتکاز اخلاقی نارواست.

4. سودگروی عمل نگر از این نکته غفلت ورزیده است که گاه ویژگی‌های خود عمل، با قطع نظر از سود و زیان حاصل از آن، می‌تواند مقتضی خوب یا بد بودن باشد؛ برای مثال وقتی کاری مصداق امانتداری است، با قطع نظر از آثارش، از ویژگی ای که می‌تواند مقتضی خوب بودن باشد برخوردار است. سودگرای عمل نگر، در برخورد با موقعیت‌ها از خود می‌پرسد: اگر من در این مورد فلان کار را انجام دهم ، چه نتایجی در پی خواهد داشت؟ سودگرای عام از خود می‌پرسد: اگر هر کسی بخواهد در چنین مواردی فلان کار را انجام دهد، چه پیامدهایی خواهد داشت؟ بنابراین، در سودگروی عام میزان سود و زیان مترتب بر نوع کار مورد توجه قرار می‌گیرد، نه شخص کار. این امر، یکی از اشکال‌های سودگروی عمل نگر را از میان می‌برد. اگر نیازمندی برای تغذیه خانواده اش اموال ثروتمندان را بدزدد، سودگرایان عمل نگر کردارش را ناصواب نمی‌شمارند؛ زیرا این عمل، که از نظر وجدان اخلاقی نادرست است، می‌تواند دستکم به اندازه هر جانشین دیگری که پیش روی عامل است، غلبه خیر بر شر ایجاد کند.


مقاله
نویسنده	حسین راضی

مقاله

نویسنده

حسین راضی

مطلب مکمل

وظیفه گروی قاعده نگر

وظیفه گروی قاعده نگر، بر آن است که انسان همواره می تواند از راهنمایی یک یا چند قاعده کلی بهره گیرد و عمل اخلاقی انجام دهد؛ قواعدی مانند خوبی و درستی ، فداکاری ، راستگویی ، امانتداری و سخاوتمندی که هر یک از آنها عمل خاصی را دریک موقعیت خاص لازم می شمارد و همیشه باید بدان پایبند بود(اصل کلیت ). 31 اردیبهشت 1397, 14:49

جدیدترین ها در این موضوع

دعا در نهج البلاغه

(به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود): در سؤال (حاجت) از پروردگارت اخلاص داشته باش؛ زيرا بخشش و محروم ساختن در دست اوست. 24 دی 1395, 23:41

عبادت و نیایش از دیدگاه نهج البلاغه

و اما این كه هر كارفرما كه مزدى مى‏ دهد به خاطر بهره‏اى است كه از كار كارگر مى ‏برد و كارفرماى ملك و ملكوت چه بهره‏اى مى‏تواند از كار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم این‌ كه فرضاً اجر و مزد از جانب آن كارفرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى كار به او داده نمى ‏شود، مسأله‏ اى است كه براى این چنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. 23 دی 1395, 1:47

خدایا! ببخش!

به آن نديدى. الهى! آنچه را كه به زبانم به تو تقرب جستم ولى دلم برخلاف آن بود بر من ببخش! الهى! اشارات چشم، و سخنان بيهوده، و مشتهيات دل 23 دی 1395, 1:44

خدایا! چهارپايان ما تشنه اند!

و ابرهاى باران دار به ما پشت كرده، و تو اميد هر غمزده اى، و برآورنده حاجت هر حاجتمندی. در اين زمان كه مردم ما نااميدند، و ابرها باران نداده اند، و چرندگان از بين رفته اند، از تو مى خواهيم كه ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نكنى، و به گناهانمان نگيرى. الهى! با ابر 23 دی 1395, 1:28

خدایا! حرمتم را به تنگدستى نشكن

دچار آيم، و به بدگويى آن كه از بخشيدن به من دريغ ورزد مبتلا گردم، و تو ماوراى اين همه، اختيـاردار بخشش و منـعى، چـه اينـكه بـر هـر چيـز تـوانـايـى. 23 دی 1395, 1:26

پر بازدیدترین ها

دعا و نیایش در نهج البلاغه

دعا وسیله ای است که تمام خلایق، خصوصاً انسانها از آن بیگانه نیستند و همیشه بدان توجه دارند و با زبان حال و قال از آن استفاده می کنند هر چند که واژه ای به نام دعا در میانشان مطرح نباشد چون هر کلمه و کلامی که از استمداد و ایجاد رابطه به خدا حکایت نماید دعاست 23 دی 1395, 0:15

نیایش زیبا از نهج البلاغه

خدایا! امید به تو بستم تا راهنما باشى به اندوخته هاى آمرزش و گنجینه هاى بخشایش ! خدایا! این بنده توست که در پیشگاهت برپاست ، یگانه ات مى خواند و یگانگى خاص تو راست . جز تو کسى را نمى بیند که سزاى این ستایش هاست . مرا به درگاه تو نیازى است که آن نیاز را جز فضل تو به بى نیازى نرساند، و آن درویشى را جز عطا و بخشش تو به توانگرى مبدل نگرداند. خدایا! خشنودى خود را بهره ما فرما، هم در این حال که داریم ، و بى نیازمان گردان از اینکه جز به سوى تو دست برداریم ، که تو بر هر چیز توانایى. 23 دی 1395, 0:26

دعا در نهج البلاغه

دین و دنیایت را به خدا می سپارم

بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنمای تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور، همیشه به هم شبیه اند. از مردمی نباش که موعظه سودی به حالشان ندارد 23 دی 1395, 0:35

دعا از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه

بدان همان کسی که گنج های آسمان و زمین در اختیار اوست، به تو اجازه دعا و درخواست داده است و اجابت آن را نیز تضمین نموده، به تو امر کرده از او بخواهی تا به تو عطا کند و از او درخواست رحمت نمایی تا رحمتش را بر تو فرو فرستد. خداوند بین تو و خودش کسی قرار نداده که حجاب و فاصله باشد، تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و مانعت نشده . 23 دی 1395, 1:22