راستی و درستی

راستی و درستی

قال رسول الله(ص):«أربعٌ إذا کنّ فیک فلا علیکَ ما فاتَکَ من الدّنیا:صدقُ الحدیثِ و حفظُ الأمانةِ وحسنُ الخلقِ وعفّةُ مطعمٍ»(نهج الفصاحه203،251)

بدون شک دو صفت راستی و درستی (صدق و امانت)، بارزترین نشانه شخصیت هر انسانی است. صدق و امانت از یک ریشه مشترک منشعب‌اند؛ چراکه راستگویی چیزی جز امانت در ادای سخن نیست؛ همان‌طوری که امانت نیز چیزی جز صداقت در عمل نمی‌باشد. شاید به‌همین ملاحظه است که در روایات صدق‌الحدیث و اداء‌الأمانه باهم ذکر شده و در گفتگوهای معمولی نیز راستی و درستی را باهم می‌آورند.[1]

صدق و کذب، همچنانکه در سخن و گفتار است، شامل اعمال و رفتار نیز می‌شود.[2] خداوند در قرآن به مؤمنان دستور می‌دهد که پرهیزگار بوده و با راست‌گویان باشند:

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ»[3]

اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید و با صادقان باشید.

صادق کسى است که داراى ایمان به تمام مقدّسات و به‌دنبال آن، عمل در تمام زمینه‌ها باشد.[4] افراد راست‌گو معمولا افرادی شجاع، صریح، بااخلاص، کم طمع، خالی از تعصّب‌های غلط و حبّ و بغض‌های افراطی هستند؛ چراکه راست‌گویی بدون اینها ممکن نیست. به‌عکس، افراد دروغ‌گو معمولاً ترسو، ریاکار، طمّاع، متعصّب، لجوج و یا گرفتار حبّ و بغض‌های غلط هستند.[5]

در روایات آمده که انسان برای اینکه دیگران را بشناسد، به نماز و عبادت آنها نگاه نکند؛ بلکه به‌راستی و درستی‌شان نگاه کند؛ چراکه صدق و راستیِ افراد بهترین ملاک برای پی بردن به شخصیّت واقعی افراد است.[6] امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«لا تَنظرُوا إلى طولِ رکوعِ الرّجلِ و سجودِهِ فانّ ذلک شى‌ءٌ قد اعتاده فلو ترَکَهُ إستوحشَ لذلک و لکن انظرُوا الى صدقِ حدیثِهِ و أداءِ أمانتِهِ»[7]

به طول رکوع و سجود افراد نگاه نکنید؛ چراکه ممکن است به این کار عادت کرده باشد و اگر آن‌را ترک کند به وحشت می‌افتد؛ بلکه برای شناخت افراد به راست‌گویی و اداء امانت او نگاه کنید.

پی نوشت:
• [1]. مکارم شیرازی، ناصر؛ زندگی در پرتو اخلاق، قم، سرور، 1386، چاپ ششم، ص83.
• [2]. نراقی، ملااحمد؛ معراج‌السعاده، تهران، یاسر و دهقان، 1366، ص446.
• [3]. توبه/119.
• [4]. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374، ج‌8، ص180.
• [5]. مکارم شیرازی، ناصر؛ زندگی در پرتو اخلاق، ص83.
• [6]. همان.
• [7]. کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1365، ج2 ، ص، 105.