نشانه‌های جاهل (پرسش و پاسخ)

پرسش:

بر اساس آموزه‌های وحیانی، یک انسان جاهل چه ویژگی‌ها و نشانه‌هایی دارد؟

پاسخ:

با عنایت به آموزه‌های وحیانی به‌طور کلی شاخص‌های زیر برای شناخت جاهل و یا جهل جهلاء از نصوص مربوطه به دست می‌آید. بر این اساس جاهل کسی است که:

1- با نداشتن علم و دانش مدعی دانا بودن خویش است.

2- با هرکس همنشینی کند، به او ستم نماید.

3- نسبت به زیر دست گردن فرازی نماید.

4- بدون تفکر و تدبر سخن می‌گوید.

5- اگر سخن گوید، در گفتار ادب و نزاکت را رعایت نمی‌کند.

6- اگر ساکت ماند، در حال غفلت است.

7- هرگاه فتنه‌ای به او روی آورد، به سوی آن می‌رود و خود را به هلاکت می‌افکند.

8- اگر فضیلتی ببیند، از آن روی بگرداند و در انجام آن سستی نشان می‌دهد.

9- از گناهان گذشته‌اش نترسد و در آینده از ارتکاب معاصی دست برندارد.

10- در انجام کارهای خیر سستی و اهمال ورزد و به هرچه از دستش رود (در مورد اغتنام از فرصت‌های نیک) بی‌اعتنا باشد.

11- فریب هوای نفس و آرزویش را می‌خورد.

12- تمام عمرش در طلب مال کوشد.

13- بنده شهوت است.

14- پیوسته بر آرزوهایش اعتماد کند و به کم‌کاری روی آورد.

15- هر چیزی را در غیر جای خود گذارد (هرکاری را در غیر موقعش به جای آورد).

16- همیشه در حال افراط (تندروی) و یا تفریط (کندروی) است.

17- بدون سعی و عمل، خواستار درجات عالیه است.

18- از شناختن خویش عاجز است.

19- هرگاه خشمگین شود، سروصدا کرده، به قیل و قال پردازد.

20- فریفته گفتار چاپلوس (که زشت را برای او زیبا و نصیحت را برای او ناخوشایند دارد) می‌شود.

21- بدون تعجب و شگفتی می‌خندد.

22- علمش با کردارش منافات دارد.

23- آنچه خود به جا می‌آورد، بر مردم زشت می‌شمارد.

24- زبان او کلید مرگش است.

25- نعمت در دست او، مانند بستانی زباله‌دان است.

26- با آنکه ناپایداری و بی‌وفایی دنیا را می‌بیند، باز به آن دل می‌بندد و تکیه می‌کند.

27- با یک سنگ دو بار می‌لغزد و از یک سوراخ دو بار گزیده می‌شود.

28- از آنچه دانا به آن انس دارد،‌ گریزان است.

29- همچون صخره‌ای است که آبش جاری نشود. درختی است که چوبش سبز نمی‌گردد.

30- زمینی است که گیاهش بیرون نمی‌آید.

31- هر چه نعمت و دارایی به او روی آورد، زشتی و ناسپاسی او بیشتر می‌شود.

32- تقصیر و کوتاهی خود را نمی‌شناسد و از افراد خیرخواه هم پند نمی‌پذیرد.

33- به هر چیزی که محال است، تمایل دارد.

34- از هر که از او عذرخواهی کند، چشم‌پوشی نکند.

35- پا را از گلیم و حد و مرز خود بیشتر دراز می‌کند.

36- در احسان و نیکی کردن به دیگران بخل می‌کند.

37- پیوسته در اموری که برای وی سودمند نیست، به جست‌وجو و کاوش می‌پردازد.

38- بدون حساب دوستان خود را عوض می‌کند.

39- بدون اظهار دلیل و اعلام حجت با دیگران قطع رابطه می‌کند.

40- دوست را از دشمن باز نمی‌شناسد.

41- با هر کس (بدون آزمایش او) اظهار دوستی و اعتماد می‌نماید.

42- در موارد بیجا بخشش می‌کند.

43- در نگهداری اسرار خویش ناتوان است.

44- وجود او برای یک انسان عاقل، به منزله یک بیماری مزاحم و رنج‌آور است.

45- دوست خود را فریب می‌دهد، میل او را به کارهای ناپسند تحریک می‌کند و سرانجام آلوده‌اش می‌سازد.

منبع: آیین زندگی از دیدگاه امام رضا (ع)،‌ محسن کتابچی، نشانه‌های جاهل در روایات

روزنامه کیهان

تاریخ انتشار: چهارشنبه 27 دی ماه 1396