چرايی ازدواج امام جواد(ع)با دخترمأمون

پرسش:

    چرا امام جواد(ع) با علم به اينکه مأمون پدرش امام رضا(ع) را به شهادت رسانده بود با دختر او ازدواج کرد؟

پاسخ:

     ازدواج امام جواد(ع) با دختر مأمون(ام الفضل) از مسائلي است كه اظهار نظر قطعي درباره آن مشكل است؛ ولي مي توان برخي عوامل را تأثيرگذار دانست. ازدواج حضرت جواد(ع) با ام الفضل هم از ناحيه حضرت قابل بررسي است و هم از ناحيه مأمون كه چه اهدافي از ازدواج دختر خود با امام جواد(ع) داشت. به نظر مي رسد مأمون اهداف زير را دنبال مي كرد:

    1- نظارت بر رفتار امام جواد(ع): مأمون با فرستادن دختر خود به خانه امام مي خواست آن حضرت را هميشه زير نظر داشته باشد و دختر مأمون نيز در انجام اين رسالت موفق بود، زيرا در خبرچيني و گزارشگري ماهر بود.

    2- جذب حكومت: مأمون تصور مي كرد با اين وصلت امام جواد(ع) را مجذوب ماديات و امكانات سلطنتي نموده و به قداست و حرمت امام لطمه وارد نمايد؛ غافل از اين كه امام جواد(ع) يكي از زاهد ترين امامان بوده و جذب دستگاه حكومت نمي گرديد.

    3- جلوگيري از اعتراض علويان: دشمني مأمون با علويان موجب شد كه آنان عليه وي اعتراض نموده و حكومت او را متزلزل كنند. مأمون با اين ازدواج قصد داشت خود را علاقه مند به امام نشان دهد، در نتيجه شيعيان قيام نكنند.

    طبيعي بود كه مأمون جهت تحقق اهداف فوق شديداً امام را تحت فشار قرار داد و براي اين وصلت از همه راهكارها و اهرم ها بهره گرفت.

    به نظر مي رسد عوامل زير در ازدواج امام جواد(ع) تأثيرگذار بود:

        1- اجبار امام به ازدواج:

    بي ترديد ازدواج امام جواد(ع) با دختر مأمون خواسته امام نبوده و اين ازدواج مانند ازدواج‌هاي معمولي كه مبتني بر خواست و رعايت شرايط باشد، صورت نگرفت. زيرا امام جواد(ع) مي دانست كه مأمون پدرش امام رضا(ع) را به شهادت رسانده و يكي از دشمنان خاندان اهل بيت پيامبر(ص) و شيعيان است. از سوي ديگر حكومت مأمون وجاهت قانوني و مشروعيت نداشت.

    مأمون جهت رسيدن به اهداف خود شديداً امام را تحت فشار قرار داد و حتي حضرت را تهديد نمود. برخي عقيده دارند كه اگر امام ازدواج نمي كرد، ممكن بود امام را ترور كند. (مهدي پيشوايي ،سيره پيشوايان،ص559)

    گرچه در قاموس ائمه(ع) ترس از مرگ وجود ندارد، ولي در آن مقطع زنده بودن و رهبري او نقش بنيادي در حفظ دين و مصالح مسلمانان داشت.

        2_ حفظ شيعيان:

    يكي از استراتژي هاي مهم خلفاي اموي و عباسي، شيعه ستيزي بوده و آنان از هيچ جنايتي عليه علويان دريغ نكرده و به آزار و زنداني و قتل آنان مي پرداختند. از سوي ديگر يكي از سياست هاي مهم ائمه(ع) حفظ شيعيان بود، چنانكه امام حسن(ع) يكي از علل صلح خويش را حفظ شيعيان بيان نمود. (اخبار الطوال، ص 220)

    ائمه(ع) سعي مي كردند با اتخاذ سياست و راهكارهاي منطقي و معقول به حفظ شيعيان بپردازند، گرچه ممكن بود اتخاذ راهكار حفظ شيعيان، شخصيت آنها را زير سؤال ببرد. شايد امام جواد(ع) از ازدواج با دختر مأمون، حفظ شيعيان را دنبال مي كرد. طبيعي بود كه مأمون با ازدواج دخترش با امام جواد(ع) تا اندازه اي از سياست خصمانه خود عليه شيعيان پرهيز مي‌كرد، زيرا به حسب ظاهر با امام شيعيان رابطه فاميلي برقرار كرده بود.

        3_حفظ دين:

    شايد ازدواج امام جواد(ع) با دختر مأمون نوعي تكليف بود تا امام جواد(ع) با اين ازدواج بتواند به حفظ دين و تبليغ آن بيشتر خدمت كند؛ امام با نفوذ در مركز حكومت سعي مي كرد تا اندازه اي از سياست دين ستيزي مأمون جلوگيري نمايد و به جامعه ديني خدمت كند.

     بنابراين امام جواد(ع) با اتخاذ سياست هاي منطقي، به رغم آن كه با ام الفضل ازدواج نمود، تحقق اهداف مأمون را در خصوص ازدواج دخترش غيرممكن ساخت.

 روزنامه كيهان، شماره 21045 به تاريخ 8/2/94، صفحه 8 (معارف)