سریه محمد بن مَسلَمَه به قرطاء

كلمات كليدي : تاريخ، سريه، پيامبر(ص)، محمد بن مَسلَمَه، مَحارب، بني بكر

نویسنده : هادي اكبري

«سریة» به قطعه‌ای از سپاه گفته می‌شود که به دستور رسول‌‌خدا(ص) به سوی مکانی و برای انجام مأموریتی اعزام می‌شدند، بدون آن که پیامبر(ص) همراه آنان باشد.[1]

اعزام محمد بن مَسلَمَه

رسول‌خدا(ص) "محمد بن مَسلَمَه" را به همراه سى نفر[2] که "عبّاد بن بشر" و "سلمة بن سلامه بن وقش" و "حارث بن خزیمه"[3] نیز جزء آنها بودند، در ماه محرم سال پنجم هجری[4] به سوى قبیله "بنى‌بکر بن کلاب" اعزام فرموده و به آنان دستور دادند، برای آن که دشمن از حرکت آنان آگاهی پیدا نکند، شب‌ها حرکت کرده و روزها پنهان باشند و هنگامی که به بنی‌بکر رسیدند، به آنها حمله کنند.[5]

محمد بن مَسلَمَه طبق دستور پیامبر(ص) عمل کرده و به سوی بنی‌بکر به راه افتاد. محمد بن مَسلَمَه هنگامى که به شَّرَبّةُ[6] رسید، گروهى را دید که از آن مکان کوچ مى‌کردند. او یکى از یاران خود را به سوی آنان فرستاد تا از آنان در مورد نَسَبشان سؤال کند. فرستاده‌ی محمد بن مَسلَمَه نیز به سوی آن گروه رفته و پس از پرسش از آنان، به نزد محمد بن مَسلَمَه بازگشته و گفت: آنان گروهى از قبیله‌ی محارب هستند. قبیله‌ی محارب در نزدیکی محمد بن مَسلَمَه پباده شده و بارهاى خود را گشودند و چهارپایان خود را برای چرا در صحرا رها کردند. محمد بن مَسلَمَه به آنان تعرضی نکرد تا هنگامی که آنان به راه افتادند. پس از آن که بنی‌محارب شروع به حرکت کردند، به آنان حمله کرد و یکى از آنان را کشت. باقی افراد قبیله که حمله محمد بن مَسلَمَه را مشاهده کردند، رو به فرار نهادند؛ اما محمد بن مَسلَمَه و یارانش به تعقیب آنان نپرداختند. غنائم به دست آمده از بنی‌محارب، تعدادی گوسفند و شتر بود که به دست محمد بن مَسلَمَه و یارانش افتاد. سپاه اسلام به راه خود ادامه داد تا به جایى رسید که بر بنى‌بکر اشراف داشت. محمد بن مَسلَمَه، "عبّاد بن بشر" را به نزد بنی‌بکر فرستاد و عبّاد بن بشر خود را به بنی‌بکر رساند و در میان آنان اقامت کرد. هنگامی که بنی‌بکر چهارپایان خود را رها کرده و شیر دوشیدند و شتران آنها آب آشامیده و زانو زدند، عبّاد بن بشر خود را به نزد محمد بن مَسلَمَه رساند و به او وضعیت و استقرار بنی‌بکر را اطلاع داد. محمد بن مَسلَمَه نیز به آنها حمله کرده و ده نفر از آنان را کشته و مقدارى شتر و گوسفند به غنیمت گرفت و به سوى مدینه بازگشت. او به سرعت حرکت کرده و مسیری را که طی آن به دو شب راهپیمایی نیاز داشت، در یک شب طی کرد و تا صبح خود را به ضَرِیَّه[7] رساند.[8]

سخن محمد بن مَسلَمَه

محمد بن مَسلَمَه، خود می‌گوید: در آنجا بیم داشتیم که ما را تعقیب کنند، ناچار شترها را جلو انداختیم و گوسفندها را به شدت مى‌راندیم و حیوانها چنان با سرعت حرکت مى‌کردند که انگار اسب هستند. این حرکت ادامه داشت تا اینکه به عداسه رسیدیم؛ اما در رَّبَذَه ( روستایی است در اطراف مدینه)[9] گوسفندها عقب ماندند، در نتیجه آنها را با چند نفر از یاران خود جا گذاشتیم که آنها را بعداً بیاورند و شتران را جلو انداختیم و آنها را به مدینه و به حضور پیامبر(ص) آوردیم. او یکصد و پنجاه شتر آورده بود و سه هزار گوسفند.[10]

تقسیم غنائم

آنان هنگامی که به مدینه رسیدند، پیامبر(ص) خمس غنائم را جدا فرمود و بقیه را میان اصحاب خود تقسیم فرمود. شتران پروار را در تقسیم معادل ده گوسفند قرار دادند و به همه آنها مقداری از غنائم رسید.[11]

منابع :

[1] . اندلسى‌، ابن عبدالبر؛ الدرر فی اختصار المغازی و السیر، قاهره‌، وزارت اوقاف مصر، 1415ق.، چاپ اول، ص103 و البیهقی، احمد بن الحسین؛ دلائل النبوة، تحقیق عبدالمعطى قلعجى، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1405ق.، چاپ اول، ج3، ص5 و المقریزى، تقى الدین أحمد بن على؛ إمتاع الأسماع، تحقیق محمد عبدالحمید النمیسى، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1420ق.، چاپ اول، ج8، ص330.

[2] . واقدی، محمد بن عمر؛ کتاب المغازى، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسه الأعلمى، 1409ق.، چاپ سوم، ج2، ص534 و الهاشمی البصری، محمد بن سعد؛ الطبقات الکبرى، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1410ق.، چاپ اول، ج2، ص60.

[3] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ج2، ص534 و صالحى الشامى، محمد بن یوسف؛ سبل الهدى و الرشاد، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و على محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ج6، ص71.

[4] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ص534 و الهاشمی البصری، محمد بن سعد؛ الطبقات الکبرى، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1410ق.، چاپ اول، ج2، ص60.

[5] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ج2، ص 534 و الهاشمی البصری، محمد بن سعد؛ پیشین، ج2، ص60 و ابن الجوزى، أبو الفرج عبدالرحمن بن على؛ المنتظم فى تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1412ق.، چاپ اول، ج3، ص249 و أبوالفتح، محمد بن سید الناس؛ عیون الأثر فى فنون المغازى و الشمائل و السیر، تعلیق ابراهیم محمد رمضان، بیروت، دارالقلم، 1414ق.، چاپ اول، ج2، ص112.

[6] . از نواحی منطقه نجد به شمار می‌آید؛ حموى بغدادى، یاقوت بن عبد الله؛ معجم البلدان، بیروت‌، دار صادر، 1995م.، چاپ دوم‌، ج3، ص333.

[7] . مکانی است که در سرزمین نجد واقع شده و در راه مکه به بصره قرار دارد؛ حموى بغدادى، یاقوت بن عبد الله؛ پیشین، ج3، ص457.

[8] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ج2، ص534 و صالحى الشامى، محمد بن یوسف؛ پیشین، ج6، ص71.

[9] . حموى بغدادى، یاقوت بن عبد الله؛ پیشین، ج3، ص24.

[10] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ج2، ص534 و الهاشمی البصری، محمد بن سعد؛ پیشین، ج2، ص60 و ابن الجوزى، أبو الفرج عبدالرحمن بن على؛ پیشین، ج3، ص249 و أبوالفتح، محمد بن سید الناس؛ پیشین، ج2، ص112.

[11] . واقدی، محمد بن عمر؛ پیشین، ج2، ص535 و أبوالفتح، محمد بن سید الناس؛ پیشین، ج2، ص112 و ابن الجوزى، أبو الفرج عبدالرحمن بن على؛ پیشین، ج3، ص 249 و صالحى الشامى، محمد بن یوسف؛ پیشین، ج6، ص71 و المقریزى، تقى الدین أحمد بن على؛ پیشین، ج1، ص258.