آینده‌نگری و عاقبت‌اندیشی

در احادیث اسلامی داریم که دوراندیشی و آینده‌نگری از نشانه‌های خردمندی است و خردمندترین انسان‌ها افرادی هستند که آینده نگری و عاقبت‌اندیشی بیشتری دارند. دوراندیشی و آینده‌نگری، از شرایط لازم و مقدمات اساسی تصمیم گیری معقول و منطقی است. هنگام تصمیم گرفتن در خصوص هر مسأله‌ای، بررسی جوانب و زوایای گوناگون و پیش‌بینی پیامدهای اجتماعی آن، امری ضروری است؛ در نتیجه این بررسی‌ها تصمیمی که گرفته می‌شود سنجیده و همه جانبه خواهد بود. امام باقر(ع) در این خصوص به نقل از پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند، پیامبر اکرم(ص) گفت: چون در اندیشه انجام دادن کاری برآیی، در عاقبت آن تدبر کن، تا اگر نیک است و در راه درست، به آن دست یازی، و اگر مایه گمراهی است آن را فروگذاری. امام علی(ع) می‌فرمایند: مؤمنان آن کسانند که آنچه را در پیش دارند بشناسند. امام علی(ع) فرمودند: اندیشیدن در کار، پیش از اقدام کردن به آن، سبب ایمنی از لغزش‌ها است. امام صادق(ع) می‌فرمایند: مرد دیندار می‌اندیشد، به آرامش دست می‌یابد‌، و به فروتنی در خود می‌نگرد، به مقام تواضع می‌رسد؛ و پایان کار را می‌نگرد، از پشیمانی در امان می‌ماند.

نشانه انسان‌های صبور

انسان‌ در زندگی ممکن است از بعضی رفتارهای اطرافیان ناراحت و دلگیر شود و راهی هم برای بیان این مسأله نداشته باشد در این مرحله بهترین کاری که انسان می‌تواند انجام بدهد صبر است. یکی از اصولی که اسلام بر آن تأکید ویژه‌ای داشته صبر است. گاهی در مقابل یکسری از رفتارها فقط صبر است که می‌تواند به فریاد انسان برسد و این کار باعث آرامش هم می‌شود. امام باقر(ع) در حدیثی با اشاره به این آیه‌ سوره فرقان اُوْلئِکَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَهَ بِما صَبَرُوا و تفسیر این آیه می‌فرمایند: در این آیه منظور از غرفه بهشت است. به بهشت می‌رسند به واسطه صبری که بر فتنه‌های دنیا می‌کنند. امام باقر (ع) می‌فرمایند: چون روز رستاخیز شود ندا دهنده‌‌ای فریاد برآورد: کجایند بردباران؟ پس گروهی از مردم بایستند پس آنگاه ندا دهنده‌ای ندا دهد: کجایند تحمل ‌کنندگان؟ پس گروهی از مردم بپا خیزند. عرض کردم راوی‌: فدایت گردم بردباران و تحمل‌ کنندگان چه کسانی هستند؟ پس امام علیه  السّلام فرمودند: بردباران بر انجام واجبات و تحمل‌ کنندگان بر دوری از گناهان. رسول خدا (ص) فرموده‌اند: صبر چهار شعبه دارد: اشتیاق، هراس، وارستگی و انتظار. پس هرکس مشتاق بهشت است باید از شهوات بیرون برود و کسی که از آتش می‌ترسد باید از گناهان برگردد و کسی که نسبت به دنیا زهد می‌ورزد، باید گرفتاری را سبک بشمارد و کسی که در انتظار مرگ است باید در کارهای خوب بشتابد.