سریّه مُحَمد بن مُسلِمه به ذِی القَصّه

كلمات كليدي : تاريخ، سريّه مُحَمد بن مُسلِمه، سريه، پيامبر(ص)، مُحَمد بن مُسلِمه، ذِي القَصّه

نویسنده : هادي اكبري

«سریة» به گروهی از سپاه گفته می‌شود که به دستور رسول‌ خدا(ص) به سوی مکانی و برای انجام مأموریتی اعزام می‌شدند، بدون آن که پیامبر(ص) همراه آنان باشد.[1]

اعزام سپاه[2]

رسول خدا(ص) "مُحَمد بن مُسلِمه" را به همراه ده تن[3] در ربیع‌الآخر سال ششم هجری[4] به سوی قبایل «بَنی‌ثَعلَبة» و «بَنی‌عَوال» که در «ذِى‌القَصّه»[5] زندگی می‌کردند، اعزام نمودند. مُحَمد بن مُسلِمه به همراه یارانش حرکت کرد و به هنگام شب به سرزمین بَنی‌ثَعلَبة و بَنی‌عَوال رسید و در آنجا توقف کرد. [6]

شروع جنگ

دشمن که از حرکت مسلمانان آگاه شده بودند، به سراغ آنان آمده و در کمین ایشان نشستند. تا زمانی که مُحَمد بن مُسلِمه و یارانش به استراحت پرداخته و خوابیدند. افراد بَنی‌ ثَعلَبة و بَنی عَوال که تعداد آنان به صد نفر می‌رسید[7]، آنان را محاصره کردند؛ اما مسلمانان تا زمانی که تیراندازى نشده بود، متوجه حضور آنان نشدند. مُحَمد بن مُسلِمه که کمانش همراهش بود، از جاى خود برخاست و به یاران خود فرمان داد تا سلاح خود را برداشته و آماده شوند. یاران او هم آماده شدند و تا ساعتی از شب به تیراندازی به یکدیگر مشغول بودند. پس از آن دشمنان با نیزه به مسلمانان حمله کردند و سه نفر از آنان را کشتند. یاران مُحَمد بن مُسلِمه نیز دور او جمع شده و یک نفر از دشمن را کشتند و دشمن دوباره به مسلمانان حمله کرده و بقیه مسلمانانی که باقی مانده بودند را نیز به شهادت رساندند. در این میان محمد بن مسلمه هم زخمى شده و به زمین افتاد و چون پاشنه‌هایش زخمى شده بود، قادر به حرکت نبود. دشمنان هم جامه‌هاى مسلمانان را از تن آنان درآورده و رفتند.[8]

بازگشت مُحَمد بن مُسلِمه به مدینه

پس از این ماجرا مردى بر کشتگان مسلمانان عبور کرد و با دیدن کشتگان مسلمانان «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجعون»[9] گفت. در این هنگام، مُحَمد بن مُسلِمه صداى او را شنید و دانست که او مسلمان است و برای آن که به آن شخص بفهماند که زنده است، تکانی به خود داده و حرکتی کرد. آن مرد نیز به مُحَمد بن مُسلِمه آب و خوراک داده و او را با خود به مدینه برد.[10]

اعزام أبو عُبَیده جَراح

پس از آن، پیامبر(ص) "أبو عُبَیده جَراح" را به همراه چهل نفر به محل کشته شدن مسلمانان اعزام فرمود؛ اما أبو‌ عُبَیده کسى را نیافت و چند شترى را که یافته بود به غنیمت گرفت و به مدینه آمد.[11]

اسامی افرادی که در این سریه به همراه محمد بن مسلمه به سوی ذِی القَصّه رفتند، عبارت بودند از: "اَبو نائله"، "حارِث بن أوس"، "أبو عبس بن جبر"، "نُعمان بن عصر"، "مَحیّصَة بن مسعود"، "حُوَیّصه"، "أبو بَردَة بن نیار" و دو مرد از «مُزَینِه» و مردى از «غَطفان». دو مرد مُزنى و مرد غَطفانى کشته شدند.[12]

منابع :

[1] . اندلسى‌، ابن عبدالبر؛ الدرر فی اختصار المغازی و السیر، قاهره‌، وزارت اوقاف مصر، 1415هـ.ق.، چاپ اول، ص103 و البیهقی، احمد بن الحسین؛ دلائل النبوة، تحقیق عبدالمعطى قلعجى، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1405هـ.ق.، چاپ اول، ج3، ص5 و المقریزى، تقى الدین أحمد بن على؛ إمتاع الأسماع، تحقیق محمد عبدالحمید النمیسى، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1420هـ.ق.، چاپ اول، ج8، ص330.

[2] . دلیلی در مورد علت اعزام محمد بن مسلمه به این سریه، در کتب تاریخی ذکر نشده است.

[3] . الواقدی، محمد بن عمر؛ کتاب المغازى، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الأعلمى، 1409هـ.ق.،چاپ سوم، ج2، ص551 و الهاشمی البصری، محمد بن سعد؛ الطبقات الکبرى، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة،1410هـ.ق.، چاپ اول، ج2، ص65 و ابن الجوزى، أبوالفرج عبدالرحمن بن على؛ المنتظم فى تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1412، چاپ دوم، ج3، ص254.

[4] . کتاب المغازى، پیشین، ج2، ص551 و الطبقات الکبرى، پیشین، ج2، ص65 و البلاذرى،أحمد بن یحیى بن جابر؛ انساب الأشراف، تحقیق محمد حمیدالله، مصر، دارالمعارف، 1959، ج1، ص377.

[5] . آبی است که متعلق به «بَنِی‌طُرَیْف»‌ بوده و در «أجإ» واقع شده است. در قول دیگری آمده است که این مکان در بیست و چهار میلی مدینه و در راه «رَبَذه» واقع شده است. حموى بغدادى، یاقوت بن عبدالله‌؛ معجم البلدان، بیروت‌، دارصادر، 1995، چاپ دوم، ج4، ص366 .

[6] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551؛ الطبقات الکبرى، پیشین، ج2، ص65 و المنتظم، پیشین، ج3، ص254؛ أبوالفتح محمد بن سید الناس‌؛ عیون الأثر فى فنون المغازى و الشمائل و السیر، تعلیق، ابراهیم محمد رمضان، بیروت، دارالقلم، 1414هـ.ق.، چاپ اول، ج2، ص142.

[7] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551 و الطبقات الکبری، پیشین، ج2، ص65.

[8] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551 و الطبقات الکبری، پیشین، ج2، ص65.

[9] . بقره، 156 «الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ»: آنها که هرگاه مصیبتى به ایشان مى‌رسد، مى‌گویند: «ما از آنِ خداییم و به سوى او بازمى‌گردیم!»؛ ترجمه حضرت آیت الله مکارم شیرازی.

[10] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551 و الطبقات الکبرى، پیشین، ج2، ص65 و المنتظم، پیشین، ج3، ص255 و عیون الأثر، پیشین، ج2، ص142.

[11] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551 و الطبقات الکبری، پیشین، ج2، ص65 و المنتظم، پیشین، ج3، ص255 و عیون الأثر، پیشین، ج2، ص142.

[12] . کتاب المغازی، پیشین، ج2، ص551.