زبانی برای رفع شبهات

بیش از نیمی از اختلافات در مسائل علمی انتزاعی به دلیل مغالطه در اشتراک لفظی است. بنابراین مراد از واژه «دین» و «فلسفه» حائز اهمیت است تا بتوان از مغالطه جلوگیری کرد.

فلسفه تلاشی است که فیلسوفان انجام می‌دهند تا به حقایقی برسند که گاهی به حقایقی می‌رسند و گاهی نمی‌رسند!؟ و این تلاش عقلانی هم در زمینه عمل و هم نظر است.

در این امر دو معیار وجود دارد؛ یا اینکه فلسفه به مطلق علوم برهانی گفته می‌شود که در این صورت ریاضیدان، اخلاق‌دان و شیمی‌دان و ... همه فیلسوف هستند یا اینکه فلسفه به مطلق فلسفه اولی و متافیزیک گفته می‌شود که در این صورت دایره فیلسوف بودن بسیار کوچک است.

در 2 قرن گذشته گرایش‌های تجربی فلسفی بسیار قدرتمند شد بنابراین آزمایش پذیر بودن معیار علمی بودن شد و فلسفه در مقابل علم قرار گرفت و بدین ترتیب فلسفه به علوم ضعیف تبدیل شد؛ چرا که تجربه بردار نیست.

آنچه امروز به فلسفه اطلاق می‌شود هیچ کدام از اینها نیست. امروزه بیشتر به فلسفه‌های مضاف، فلسفه گفته می شود که گاهی به روش عقلی و تحلیلی، گزاره‌های یک علم همچون روان شناسی را بررسی می کند و گاه به بررسی موضوع آن علم، تاریخ، تاریخچه،روش و متد آن علم و ... می‌پردازد.

«دین» کاربردهای متعدد و متفاوتی دارد؛ هم در لغت و هم در اصطلاح. برخی در تعریف دین گفته‌اند که «دین مجموعه‌ای از عقاید است که همراه با وجود باورهاست» که در این تعریف، حتی اعتماد به وجود خدا و رستاخیز در تعریف دین گنجانده نشده است. بنابراین بودیسم که در آن خدا به معنای ابراهیمی، وجود ندارد جزء دین قرار می‌گیرد و حتی دین‌هایی که معبودش انسان‌هاست همچون مکتب اگوست کنت در دایره دین قرار گرفته است.

از دیرباز در تاریخ دین و فلسفه کسانی بوده‌اند که بین دین و فلسفه تباین قائل شده‌اند و معتقد بودند که نمی‌شود هم فیلسوف و هم دیندار بود و برخی از فقها، فیلسوف‌ها را طرد کرده‌اند.

طرد فلاسفه از سوی فقها اکثراً به خاطر مغالطه اشتراک لفظی در بحث‌های فلسفه اولی و الهیات است. دومین مخالفت به خاطر روش و متد فلسفه است که گفته می‌شود روش فلاسفه در تبیین گزاره‌های دینی صحیح نیست و آدمی را به حقیقت نمی‌رساند.

اما هیچکدام از اینها دلیلی بر نفی فلسفه نیست. برای طرد شبهاتی که از خارج جهان اسلام وارد می‌شود نیازمند فلسفه هستیم؛ چرا که با آنان نمی‌شود از قرآن شاهد و مثال آورد همانگونه که بیشترین تلاش انبیا برای طرد شبهات توحید بود و خود توحید نیاز به اثبات نداشت با فلسفه هم باید به سمت پاسخگویی شبهات برویم.